st121 - page 44

36
6 ทวารบาล
วัดไทยยังนิยมตั้งทวารบาลหรือผูรักษาคุมครองสถานที่ ทวารบาลมี หลายลักษณะตามอิทธิพล
ที่ไดรับ ในวิถี ไทยโบราณการตั้งผูรักษาส วนใหญอยูที่ประตู คนโบราณเชื่ อวาผี มีอํานาจเหนือคนและ
เหนือธรรมชาติ บันดาลสิ่ งใดก็ได จะให เกิดโชคร ายหรื อโชคดีก็ ได จึ งมีความยํ าเกรง ดังนั้ นสวนตาง ๆ
ของที่อยูอาศัยยอมมี ผูรักษา เชนปากทางเขาหมูบ านจะสรางประตูไวอยางงายๆ โดยปกเสาไว สองขาง
พาดขึ้นเปนขื่อดานบน ไม มีบานเปดปดประตูนี้เรียกวาขื่อบาน เมื่อเดินเข าไปในปาเห็ นขื่อบานจะรูวามี
หมูบานตั้งอยู ที่สําคั ญนิยมตั้งศาลหรือหอผีประจําหมูบ านปากทางเขาขื่อบาน เพื่อคุมครองปองกันสิ่งที่
มองไมเห็ นลักษณะนี้เกิดแนวคิดเรื่องผูรักษาประตูหรือทวารบาล
ตอมาเมื่อไดรับอิทธิพลจากอินเดียความเชื่อที่ไมยุ งยากซับซ อนพัฒนาเปนเรื่องเทพหรื อเทวดา
ทั้งในศาสนาฮิ นดู และพุทธศาสนา โดยเอาธรรมชาติและภู มิประเทศ ดั งเชน ความลี้ลั บซั บซอน
ทุรกันดารของหิ มาลัย มาสรางจินตนาการรวมกับความเชื่อเดิ มเกิดเปนลัทธิ เวท ที่มีเทพเจาต าง ๆ
มากมายแทนปรากฎการณธรรมชาติ เปนผู ปกครองจักรวาล มีเทพเจ านอยใหญซึ่ งตางความสําคัญและ
มีฐานะลดหลั่นกัน เทพเหล านี้อาจปองกันหรื อทํ าลายหากไมไดรับการเซนสรวงบวงพลีที่ถูกต องตาม
พิธีกรรมที่กํ าหนดไว เทพเจาเหล านี้ถู กบันทึกไวในคั มภีรปุ ราณะ โดยกลาววามีรูปร างอยางมนุษย แต
กําหนดให มีสวนประกอบพิเศษต างจากมนุษย ธรรมดา เชนหลายเศียร หลายกร มีพาหนะสํ าคั ญมี
เครื่องอุปโภคประจําพระองค บางลัทธิ กําหนดใหพระศิ วะเป นเทพสูงสุดมีเทพชั้นรองทําหนาที่พิ ทักษ
รักษาประตูหรือทางเขาสู ที่ประทั บของเทพเจา (กรมศิลปากร, 2546: 8-12) จากคติความเชื่อ ชางได
นํามาถายทอดทั้งเทคนิคทางจิตรกรรมประติมากรรมประดับตามประตู ใหเปนเทพผูพิ ทักษ รักษา ซึ่ง
เปนทางเชื่อต อระหวางสวรรค กั บโลกมนุษย ดังที่ พบรูปยักษ สิงห เทพผู รักษาทิศหนาประตู สถานที่
สํ าคัญ คติ การสรางทวารบาลยั งแพรกระจายสูประเทศจีนในสมัยราชวงคถั ง มีตํานานกล าววาเมื่ อ
กษัตรย ลมป วยในหองบรรทมมีทหารเอกคอยเฝาประตู ภู ติผี ก็ ไม มารบกวน จึงให ชางวาดภาพทหาร
ประตูข างละบานที่เรียกว ามึ้ งซิ้น จนกลายเป นธรรมเนียม นอกจากนี้ จี นยังถื อเอาพระอินทรเปนผู
คุมครองพุ ทธศาสนาจึ งสรางรู ปไว ตามวัด เรี ยกวาจิ้ นเสี่ ยวกวางหรื อกางเสียว รวมถึ งนิยมทํ า
ประติ มากรรมลอยตัวรูปโลกบาล ลั กษณะนี้สอดคล องกั บคติ ไทยที่มี ประวั ติพระอิ นทรตอนหนึ่งว า
เทวดาทําสงครามกับอสูร เทวดาไม มีกําลังใจพระอินทรจึงออกอุ บายใหทํารูปเทวดาทั่วเมืองทุกประตู
อสูรเห็นรูปคิดว าทัพออกมาแล วจึงพากั นหนีหมด ความสอดคลองอาจเปนแรงดลใจให ชางตกแตงวัด
ไทยมักนํ าพระอินทร ไวที่ประตู ทวารบาลประจําบานประตู แบบจีนสงผลต อศิลปะไทย วั ดไทยหลาย
แหงมีลักษณะทวารบาลคติ ไทยผสมแบบจีน