st121 - page 36

28
ลักษณะทางกายภาพของวัด และลักษณะผสมผสานศิลปกรรมในวัด
แนวคิดเกี่ยวกับวัดไทย
วัดเป นสถานที่ทางพระพุทธศาสนา โดยปกติประกอบดวยโบสถ วิหาร และที่อยูของภิกษุ สงฆ
สามเณร เปนตน วัดยั งแยกเปนวัดคามวาสีกั บวัดอรัญวาสี คามวาสีสรางขึ้นสําหรับชุมชนหรือเมือง
โดยตรง ภารกิจของสงฆ มุงทางปฏิ บัติ ดานพิธีกรรมศาสนา มี ความสั มพันธ และเกี่ยวข องกับโลก
ภายนอกตลอดเวลา วัดอรัญวาสีนิยมตั้งอยูบริเวณปาเขา มี อาคารไมมากนัก ไม มีรูปแบบหรือแผนผั ง
ตายตัว อาคารสําคัญอาจไมใชโบสถ วิหาร เจดีย แตเปนกุฏิหรือศาลาอเนกประสงค เพราะเนนการ
วิปสสนากรรมฐาน (สมคิ ด จิระทั ศนกุล, 2543 : 14) วั ดใหญ ๆ โดยเฉพาะวัดหลวงมักแบงเป นเขต
พุ ทธาวาส คือสวนที่ ประกอบดวยอุโบสถ วิ หาร เจดีย กับเขตสังฆาวาส คือส วนที่ภิกษุสามเณรอยู
อาศัย ประกอบด วยกุฏิ หอฉัน เปนตน ระหวางเขตทั้ง 2 นี้ มั กมีกํ าแพง ถนน คู คลอง กั้ นแยกเปน
สัดส วนอยางไรก็ดีวัดที่อยูในเขตพระราชฐานและเปนที่ ประกอบพระราชพิธีทางศาสนา มี เฉพาะเขต
พุทธาวาสเทานั้ น ไมมีเขตสังฆาวาส ศิ ลปกรรมหรืออื่ นๆภายในวัดมีรายละเอียดดังนี้
1 โบสถหรืออุ โบสถ หมายถึงสถานที่ พระสงฆประชุมกั นทําสังฆกรรม โบสถ ที่ใชทําสั งฆกรรม
นั้นตองไดรับพระราชทานวิสุ งคามสีมา คือเขตที่พระมหากษัตริยพระราชทานแกสงฆ อั นเปนสิทธิ์ขาด
เพื่อใชสรางอุโบสถ รอบโบสถมีลูกนิ มิตเปนเครื่องกําหนดเขตอุโบสถทั้ง 8 ทิศ ซึ่ งตามปรติฝ งลงในดิน
และเหนือที่ ฝงลูกนิมิตมักจะสรางใบสีมาอีกชั้นหนึ่ง ซุมดังกลาวนี้เรี ยกวา ซุมพัทธสีมา ภายในอุโบสถมี
พระประธานซึ่งโดยปกติ จะเปนพระพุทธรูปขนาดใหญองคเดียว สวนรู ปแบบของโบสถนั้นแตกตางกัน
ตามสถาปตยกรรมของแตละยุคสมัย
ลักษณะตั วโบสถส วนใหญผั งพื้นเปนรูปสี่เหลี่ ยมผืนผา บางแหงอาจมี ระเบียงโดยรอบหรือมี
ระเบียงเฉพาะดานหนาและด านหลัง หรือมีระเบี ยงเฉพาะดานหน าหรือดานหลังเพียงดานเดียว หรือไม
มีระเบียงเลยก็ได ฐานของโบสถมีความสู งและรูปแบบแตกตางกันไป โดยปกติ นิยมทํ าเปนฐานบัวหรือ
ฐานสิงห ฐานยังเปนสิ่ งบงบอกถึงยุคสมัยสถาปตยกรรมดวย เชนสวนฐานที่ เปนรูปโคงแบบตกทองชาง
หรือทองสําเภา แสดงวาเป นสถาปตยกรรมสมัยอยุธยาตอนปลาย ประตูโบสถส วนใหญอยูทางดาน
หนาและด านหลัง ประตูและหนาต างมั กมีซุ มลักษณะตาง ๆ เชน ซุ มบั นแถลง ซุมทรงมงกุฎ ซุ มทรง
มณฑป บางแหงอาจไมมีซุมแตตกแตงเหนื อประตูหนาตางเป นลวดลาย เชนลายดอกไม ชองหนาต าง
จะมีมากหรือนอยขึ้นอยูกั บความนิยมของสมัยและความจําเปน เสาโบสถทั่วไปมี 2 ชนิด คือ เสาลอย
ไดแก เสาที่ไมติดกับผนัง และเสาเก็ จ ได แกเสาติดผนั ง เสามีลั กษณะแตกตางกั น มีทั้ งทรงกลม
สี่เหลี่ยมจัตุรัส สี่ เหลี่ยมผื นผา หกเหลี่ยม แปดเหลี่ยม เสาสี่เหลี่ ยมยอมุ มหรือยอไม ปลายสุ ดของเสา