st121 - page 38

30
ภายในโบสถตามปกติมีพระประธานองค หนึ่ง นอกจากนั้ นยังอาจมี พระพุทธรู ปอื่น ๆ พระ
ประธานนิยมสรางเปนปางมารวิชั ยหรือปางสมาธิประดิษฐานบนรัตนบั ลลังกที่มีลวดลายลงรั กปดทอง
ประดับกระจกสวยงาม รั ตนบัลลั งกนี้อาจตั้งอยู บนฐานใหญอีกชั้ นหนึ่ง ซึ่งเรียกวา ฐานชุ กชี ถัดจาก
พระประธานลงมามักจะมีส วนที่ยกพื้ นจากพื้นอุโบสถเพื่อเป นที่นั่งของสงฆ เรียกวา อาสนสงฆ เพราะ
เปนธรรมเนียมวาพระสงฆตองนั่งสูงกว าบุคคลธรรมดา ผนังโบสถนิยมเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนัง เปน
ภาพเกี่ยวเรื่องราวพระพุทธศาสนา และมี ประเพณีที่ยึ ดถือเป นแบบอยางสืบทอดวา ผนั งดานหลังของ
พระประธานนิยมเขียนภาพเกี่ยวกับเรื่ องไตรภูมิ ผนั งดานหน าพระประธานนิยมเขียนภาพมารผจญผนัง
ดานขางทั้ ง 2 ดาน สวนมากจะเขียนเรื่ องเกี่ยวกั บพระพุทธศาสนาตามความนิยมของแต ละยุคสมั ย
แตกตางกันไปแตละโบสถ โดยทั่วไปจะเริ่มเรื่องจากมุมใดมุมหนึ่ งของโบสถเวี ยนขวาตามเข็มนาฬิกา
ไปตามผนังจนเต็ม หรื อจะเริ่มตนจากดานหลังหรื อดานหนาของพระประธานทั้งสอง โดยดําเนิ นเรื่อง
ติดตอกันออกมาจนสุดผนังดานหนา บานประตู และหนาตางสวนใหญนิยมตกแต งลายรดน้ํา ลายป น
แกะสลักลายเขี ยนสี ลายประดับมุก อาจเปนภาพทวารบาลหรืออื่นๆ (ราชบัณฑิ ตยสภา, 2536: 72-
79)
รอบโบสถมีกํ าแพงแกวเปนเครื่องแสดงขอบเขตของโบสถหรือวิหาร กอเปนกํ าแพงไมสู งมากนัก
รูปแบบของกําแพงแก วจะแตกตางกันตามแตละยุคแตละสมัยของสถาปตยกรรม และมีทั้งกําแพงโปร ง
และกําแพงทึบ ลักษณะของกําแพงแกวคื อ สันกําแพงทําเป นบั วหลังเจี ยดต่ําลงมาเป นหน ากระดาน
เส นลวดบัวหงาย ตัวกํ าแพง และสวนที่ เปนฐานมี เสนลวด บัวคว่ํา บัวหงาย หนากระดาน มี สีมา
เครื่องหมายบอกเขตโบสถทั้งแปดทิศ โดยแยกออกเปนเขตตางหากจากเขตบาน เรียกวาวิ สุ งคามสีมา
ใบสีมาสวนใหญเป นแผนหินยอดคลายรูปกลี บบัว โดยทั่วๆ ไปมักจะสรางซุมครอบใบสี มาไว
2. วิหาร หมายถึงที่ประดิ ษฐานพระพุทธรู ปคูกั บโบสถ เพี ยงแตไม มีพัทธสีมาและตามปกติ
มิได ใชเป นที่ทํ าสังฆกรรม บางแห งอาจใชเปนที่ ประกอบพิธี กรรมทางศาสนาและแสดงธรรมโปรด
ประชาชนดวย ลั กษณะรูปแบบของวิ หารแตกตางกันไปตามยุคตามสมัยและแตละท องถิ่น
ลักษณะของโบสถ และวิหารข างตนมีแตกตางกันตามรสนิยมการแสดงออกซึ่งความงามของชาง
และบริบทสังคมที่แวดลอมป จจุบันโบสถและวิหารอาจมีส วนผสมของศิลปะในวั ฒนธรรมตาง ๆ ไม มาก
ก็นอยดั งจะกลาวตอไปนี้
แน งนอย ศั กดิ์ศรี (2537: 105-166) ได เขียนถึงมรดกสถาปตยกรรมกรุ งรัตนโกสิ นทร โดย
สะทอนใหเห็นว า วัดไทยหลายแหงยึดคตินิยมแบบศิลปะจี น มี ลักษณะผสมผสานระหว างศิลปะไทย
และจีนหลั งคาโบสถวิหารมีลักษณะคลายจีนแตเมื่ อมองลึกซึ้งพบวา โครงสรางหลังคาส วนใหญเปน
งานไม การซอนหลังคาทําแบบประเพณี เดิมแตไมเกิน 2ชั้นสวนที่ เห็นภายนอกคือหนาบันและคอสอง