st124 - page 43

34
(cultural ecology) ศึกษาความสัมพันธ์ ระหว่างมนุ ษย์กับวัฒนธรรม และความสัมพันธ์ระหว่าง
วัฒนธรรมในพื้นที่ใดพื้นที่ หนึ่ งนอกจากนั้นบุ ญเดิมพันรอบ (2528 :159) ยังอธิ บายถึงระบบนิเวศ
วัฒนธรรมว่ าจะเกิ ดขึ้ นเมื่อมนุ ษย์มี ความสั มพันธ์ ทางสั งคมต่อเนื่ องกั นเป็ นเวลานาน และ
มีกิจกรรมร่ วมกันในสั งคม ซึ่ งนักสังคมวิทยาแบ่ งเป็ น6รู ปแบบ ได้แก่ กิจกรรมการรวมกลุ่ มแบบ
จุดศูนย์กลาง แบบหลายจุดศูนย์กลาง แบบการแบ่งแยกแบบการบุกรุ กและแบบการเข้ายึดครอง
สําหรับกิ จกรรมแบบการแบ่งแยกในระบบนิเวศวิทยามนุษย์ เป็ นความรู้ สึ กของคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ ง
ซึ่ งมี ลักษณะแตกต่างจากคนอื่นๆบางประการ เช่ นสีผิว เชื้ อชาติ สัญชาติ ศาสนาหรื อฐานะทางเศรษฐกิ จ
ส่ งผลให้ถูกแบ่งแยกหรื อถูกบีบบังคับให้ต้องเลื อกอาศัยอยู่ในเขตที่เพื่อนบ้านมีรายได้เท่าเที ยมกัน
หรื อมีลักษณะคล้ายคลึงกันซึ่ งอาจจะโดยสมัครใจหรื อไม่สมัครใจก็ได้
การศึกษาปฏิสัมพันธ์ของกลุ่มชาติ พันธุ ์บนเกาะลันตาซึ่ งยังชีพด้วยการพึ่ งพาทรัพยากรธรรมชาติ
และต้องปรับตัวให้กลมกลืนกับสิ่ งแวดล้อมธรรมชาติ จึงควรศึ กษาระบบนิ เวศวัฒนธรรมภายในชุมชนด้วย
ดังที่ชนวน รั ตนวราหะ(2537:191)กล่าวถึงหลักการธรรมชาติของสิ่ งมี ชีวิตทุกชนิดที่อาศัยอยู่ในระบบ
นิเวศว่ าจะอยู่อย่างโดดเดี่ยวโดยปราศจากการมี ปฏิสัมพันธ์กับสิ่งมีชี วิตอื่นๆในระบบนิ เวศเดียวกัน
ไม่ได้ การปฏิสัมพันธ์นั้นมีทั้ งทางตรงและทางอ้อมในเชิ งเกื้ อกูลสนับสนุ นหรื อแข่งขันทําลายกัน
และเป็ นอาหารเพื่อบริ โภคในวงจรอาหาร
โบแฮนแนน (Bohannan. 1992 : 119)กล่ าวถึงความสนใจของนักมานุ ษยวิทยาในการศึ กษา
ความสั มพั นธ์ระหว่ างสิ่ งแวดล้อมกับวั ฒนธรรมว่า มนุ ษย์ใช้วัฒนธรรมเป็ นเงื่ อนไขที่ จะดึง
สิ่ งแวดล้อมมาสนองความต้องการของตนเองแล้วต่อมาก็มีพลังอํานาจในการควบคุมระบบนิเวศ
ในสภาพแวดล้ อมนั้ นแม้ต่ างมี ทัศนคติ เกี่ ยวกับความสํ าคัญของสิ่ งแวดล้อมแต่ วิธี การควบคุ ม
แตกต่างกัน เช่นชาวตะวันตกบางกลุ่มใช้ระบบเทคโนโลยีสมัยใหม่ควบคุมสภาพแวดล้อมขณะที่
กลุ่ มชนดั้ งเดิม เช่ นโฮปี (Hopi) หรื อพวกออสเตรเลี ยนอบอริ จินใช้ พิ ธีกรรมความเชื่ อในการ
ควบคุ ม การศึกษาความสั มพันธ์ระหว่ างวัฒนธรรมกับสิ่ งแวดล้อมทางธรรมชาติเช่นนี้ เรี ยกว่ า
นิ เวศวิทยาวัฒนธรรม (cultural ecology)ซึ่ งงามพิศ สัตย์สงวน (2539 :6)อธิบายถึงกรอบความคิดนี้ ว่า
เป็ นการศึ กษาการปรั บตัวต่อปั ญหาเบื ้ องต้นที่ เกี่ ยวกับการดิ้ นรนเพื่ อมีชี วิ ตอยู่และการผลิ ต
ส่ วนบาร์ ท (Barth.1969 :19)มองว่านิเวศวัฒนธรรมมี โครงสร้ างการพึ่ งพาสภาพแวดล้อมในสั งคมที่มี
กลุ่มชาติ พันธุ ์มากกว่าหนึ่ งอาศัยอยู่ร่ วมกันในพื้ นที่เดี ยวกันมีการครอบครองธรรมชาติ ร่ วมกัน
หรื อแย่งชิงทรัพยากรกันเป็ นผลให้มีข้อจํากัดในการพึ่ งพากันหรื อแยกกันอยู่ คนละพื้นที่ เนื่องจาก
แย่งชิ งทรัพยากรกัน อาจจะสัมพันธ์ กันเรื่ องพรมแดนหรื อเรื่ องอื่ นๆ อาจจะมีการจัดหาสิ นค้า
สําคัญที่แตกต่างกันมาบริ การแลกเปลี่ยนซึ่ งกันและกันส่ วนใหญ่จะสัมพันธ์กันด้านการค้าอาจจะ
มีการร่ วมพิ ธีกรรมกันด้วย กิจกรรมต่าง ๆ เป็ นช่ องทางเชื่อมโยงคนต่ างกลุ่มวัฒนธรรมให้ ต้อง