st124 - page 33

24
แนวคิ ดเกี่ยวกับอัตลักษณ์ทางชาติ พันธุ์ (ethnic identity)จึ งเป็ นอีกประเด็นหนึ่ งที่ ต้องนํามา
ประกอบการศึ กษาวิเคราะห์ นักวิชาการหลายท่านได้ให้ ความหมายของคําว่าอัตลักษณ์ (identity)ไว้
ใกล้เคียงกัน เช่ นประสิทธิ์ ลีปรี ชา (2547 :32-36) อธิบายว่ า เป็ นเรื่ องของความเข้าใจและการรั บรู ้ว่า
เราเป็ นใครและคนอื่นเป็ นใครและเป็ นสิ่ งที่ถู กสร้างขึ้ นโดยกระบวนการทางสังคมครั้ งเมื่อตกผลึ ก
แล้วอาจจะมีความคงที่ ปรับเปลี่ ยนหรื อแม้กระทั่งเปลี่ ยนแปลงรู ปแบบไปทั้ งนี้ ขึ้ นอยู่กับ
ความสัมพันธ์ทางสังคมเป็ นหลักขณะที่ บุ ญส่ง ชัยสิ งห์กานานนท์ (2539-2540 : 59-60) ได้เสนอ
แนวคิ ดว่ าการเข้าถึ ง“อัตลักษณ์ ” (identity)ของกลุ่ มชนใดๆได้นั้ นอาจมี มุ มมองให้พิ จารณาอย่าง
หลากหลายตามลักษณะปั จจัยและบริ บทที่แตกต่ างกันตามข้อจํากัดของกลุ่ มชนในสังคมนั้ นๆ เรา
อาจต้องก้าวเข้าสู่ เขตวัฒนธรรม (culture area) หรื อ “อาณาบริ เวณทางวัฒนธรรม” ในปริ มณฑล
ของกลุ่มชนที่เราศึกษาซึ่ งในบางครั้ งเต็มไปด้วยความสลับซับซ้อนและมีระดับความตื้ นลึกในหลายระดับ
ความสับสนนี้ เอื้ อประโยชน์ ทางการวิเคราะห์ในเรื่ องการก่อรู ปของตัวตนอภิญญา เฟื่ องฟูสกุล (2546 :25)
ได้นําเสนอแนวคิ ดของนักวิ ชาการสายปฏิสั มพันธ์สัญลักษณ์ (symbolic interactionism) เช่นคู ลี ย์
(Cooley)มาอธิ บายว่าอัตลักษณ์ คือสิ่ งที่เกิ ดขึ้ นในกระบวนการปฏิ สัมพันธ์ทางสั งคม เขาเชื่อว่าสั งคม
และปัจเจกบุคคลเป็ นปรากฏการณ์ ที่ไม่อาจแยกออกจากกันได้ สังคมเกิ ดจากการผสมผสานของตัวตน
เชิ งจิ ต (mental selves)ของคนหลายๆคนที่มีปฏิสั มพันธ์ต่ อกันความรู้ สึ กเกี่ ยวกับตัวเองพัฒนาขึ้ นมา
จากปฏิ กิริ ยาของเราต่อความเห็นของผู้อื่นเกี่ ยวกับตัวเราตัวเขาเรี ยกว่า“ตัวตน”หรื ออัตลักษณ์ ในทํานอง
เดียวกันสุ ธิวงศ์ พงศ์ไพบู ลย์ (2549 : 1)อธิ บายคําว่ าอัตลักษณ์ ตามลักษณะที่ สามารถเทียบเคี ยงกับ
สภาพจริ งที่ปรากฏในสังคมไทยได้ว่า
เป็ นสิ่งสําแดงความเป็ นตัวตนไม่ได้มีโครงสร้างเป็ นหนึ่ งเดี ยว เพราะอย่างน้อยอัตลักษณ์ ที่เป็ น
หน่ วยเล็กที่ สุ ดในพื้นที่บุ คคลประกอบด้วยส่วนที่เป็ น“รู ปลักษณ์ ” (บุคลิกภาพ)และส่ วนที่เป็ น
“จิตลักษณ์”(จิตสํานึ ก)ด้วยเหตุนี้ อัตลักษณ์ ส่ วนปัจเจกบุคคล(individual identity)จึงไม่ ใช่เนื้ อแท้
ทางกายภาพ (สู งตํ่าดําขาว) หากบูรณาการด้วยจริ ตนิยมจึ งสําแดงเป็ นตัวตนตัวฉัน (I)ที่ คงที่
แข็งตัว เกาะแน่ น (สันดาน) ยืดหยุ่นปรับเปลี่ ยนไม่ได้ และที่เหนื อกว่านี้ ความเป็ นตัวฉัน(ปั จเจก
ลักษณ์)ยังผนึ กแน่ นกับความเป็ นตัวเรา (Me)ซึ่ งได้รั บอิ ทธิพลจากสภาพแวดล้อมภู มิปัญญา
ชุ มชนศาสตร์ ชาวบ้านและวัฒนธรรมอันเป็ นทุนทางสังคมที่หลอมตัวสําแดงตัวในลักษณะของ
สัญลักษณ์ หรื อจารี ตชุ มชนซึ่ งอัตลักษณ์ ที่เป็ นตัวฉั น (I)และตัวเรา (Me)ต่ างมีอิทธิ พลถ่ายโอน
ซึ่ งกันและกันกลายเป็ นอัตลักษณ์เชิ งซ้อน (ไม่ ใช่เชิงเดี่ยว)