nt138 - page 64

55
จิตรกรรมฝาผนังที่วัดเจดีย์เจ็ดแถว ซึ่ งเป็ นศิลปะแบบสุโขทัยนั่นเอง พระพุทธรู ปปางเปิ ดโลกที่
พระธาตุเจดีย์วัดป่ าสักนี้ อาจจะเป็ นพระปางพระพุทธรูปที่ ทําแทนปางเสด็จลงมาจากดาวดึงส์ก็ได้
ทั้งนี้ เพราะสังเกตเห็นว่าตรงช่องคูหาที่ทําเป็ นซุ้มขึ้ นไปนั้ น มีเทวรู ปยืนประจําอยู่สองข้าง เป็ นที่
น่าเสี ยดายว่าเศี ยรของเทวรูปเหล่านั้ นหักพังไปหมดเหลืออยู่เพียงส่วนของลําตัวเท่านั้ น แต่การที่ยืน
ประจําอยู่ทั้ งด้านซ้ายและด้านขวาขององค์พระนั้น ทําให้เห็ นไปว่าเทวรู ปทั้งสองน่ าที่จะต้องเป็ น
พระอินทร์และพระพรหม ลักษณะผ้านุ่งของเทวดาเหล่านั้ น คล้ายกับการนุ่งผ้าของเทวรูป ในศิลปะ
แบบสุโขทัย เช่นพระอิศวรพระนารายณ์ เป็ นต้น
ส่ วนกลาง กําหนดแต่ส่ วนสุดของซุ้มคูหาพระพุทธรู ปในข้อต้น ขึ้ นไปจนสุดส่วนบนของซุ ้ม
จระนําที่ประดิ ษฐานพระพุทธรู ปปูนปั้ นปางเปิ ดโลกทั้งสี่ด้าน ในซุ ้มจระนําส่ วนนี้ บางทีเรี ยกกันว่า
ซุ้มทิศ เพราะมีพระพุทธรูปยืนหันพระพักตร์ไปตามทิศทั้ งสี่ก็ได้ แต่ ในที่นี้ ขอเรียกว่าซุ ้ มจระนําโดย
ตลอด ก่อนจะถึ งซุ้มจระนําที่ว่านี้ ก็ มีเป็ นสองระยะคื อ สุดซุ ้มคูหาพระพุทธรู ปชั้นล่างแล้วก็เป็ นฐาน
สี่ เหลี่ ยมจัตุ รัสซ้อนลดหลั่นกันสามชั้น และถัดฐานชั้นสุ ดก็เป็ นลายปูนปั้ นบัวควํ่าบัวหงาย ระหว่าง
บัวควํ่าบัวหงายมีลายรักร้อยขั้นกลาง เหนื อส่วนของบัวควํ่าบัวหงายนี้ จึงเป็ นซุ ้ มจระนําดังกล่าวทั้ง
4 ด้าน ทํานองว่าซุ ้ มจระนําที่ประดิษฐานพระพุทธรู ปปูนปั้ นขนาดย่อมนี้ ตั้งอยู่ตรงกลางดอกบัวซึ่ ง
แผ่กลี บขยายรองรับอยู ่ ทั้ ง 4ด้านลักษณะพระพุทธรู ปก็เป็ นแบบเดียวกับพระพุทธรู ปที่กล่าวมาแล้ว
ตอนส่วนล่างนั่นเอง
ลักษณะเรื อนซุ ้มจระนํานี้ เป็ นปูนปั้ นมี ลวดลายประดับทําเป็ นเสาตั้ งซุ้มซ้อนกัน 2 ชั้ น
ตรงหน้าจั่วเรื อนซุ ้ มเป็ นใบระกากลีบยาวประดับตรงส่วนสุดทั้ ง 2 ข้าง เป็ นพระยานาคสามเศียร
ลักษณะนาคปูนปั้ นนี้ เห็ นได้ชัดว่าอาจจะเป็ นอิทธิพลซึ่ งได้รับมาจากศิลปะชวา รวมทั้งลายหน้ ากาล
หรื อกี รติมุขด้วย
ส่วนบน หมายถึงส่วนที่ อยู่ เหนื อซุ ้ มจระนําขึ้ นไป ณ ที่นั้ นจึงเป็ นส่วนองค์สถูปอย่างแท้จริ ง
คือมีส่ วนฐานองค์ระฆังปล้องไฉน และปลียอด เป็ นต้น แต่ลักษณะส่วนนี้ ของพระธาตุเจดีย์วัดป่ า
สักต้องขอแยกกล่ าวเป็ นรายละเอียดขึ้ นไปทีละอย่างดังต่ อไปนี้
คนแคระ อยู่ ถัดซุ้มจระนําขึ้ นไปทําท่าแบกองค์เจดี ย์หรื อสถูปส่วนนี้ ทั้งหมด เหนื อคนแคระ
ขึ้นไปเป็ นส่ วนองค์เจดีย์ ตอนล่ างเป็ นแปดเหลี่ ยม ชั้นกลางคั่นด้วยเสาแท่งสี่เหลี่ยมอย่างง่ ายๆ เรี ยง
รายอยู่ โดยรอบ แล้วมีบัวหงายกลีบซ้อนมีเกสรแผ่ขยายรองรับส่วนองค์ระฆังอีกชั้นหนึ่ ง องค์ระฆัง
นี้ เป็ นรู ปทรงกลม มี ลายปูนปั้ นประจํายามรั ดอกขั้นกลาง เหนือองค์ระฆังเป็ นบัวกลีบขนุนยาวเป็ น
เฟื องรองรั บปล้องไฉนปลี ยอดและเม็ดนํ้ าค้างเป็ นที ่สุ ดตามลําดับ
อนึ่ งตามมุมทั้งสี่ของเจดี ย์นี้ ยังมีเจดีย์ขนาดเล็กตังอยู่ที่มุมทั้ง 4 ด้าน โดยมี เจดีย์ใหญ่อยู่ ตรง
กลาง รวมเป็ นเจดีย์ 5 ยอดด้วยกันจึงเป็ นคติในพระพุ ทธศาสนาฝ่ ายมหายานอันหมายถึงพระธยานิ
พุทธทั้ งสี่ และพระอาทิพุทธนั่นเอง
วัดป่ าสักนี้ ประชุมพงศาวดารภาคที่ 61 กล่าวว่า เมื่อ พ.ศ. 1838 (จ.ศ.657) ยังมีมหาเถรเจ้า