nt138 - page 63

54
บางอย่างที่อาจจะทําให้เห็นไปได้ว่า มีอิทธิพลศิลปะแบบทวารวดี และศิลปะแบบสุ โขทัยผสมอยู่
ด้วย ก่ อนอื่นต้องแบ่ งลักษณะพระธาตุ เจดีย์นี้ ออกเป็ น 3 ส่ วน แล้วกล่าวถึ งโดยเฉพาะเป็ นส่ วน ๆ
ไปซึ่ งแบ่ งออกได้ดังนี้
ก. ส่ วนฐานล่าง
ข. ส่ วนกลาง
ค. ส่ วนบน
ส่ วนฐานล่าง กําหนดเอาฐานล่างสุ ดซึ่ งอยู่ในรู ปสี่เหลี่ยมจัตุ รัสขึ้นไป จนถึงซุ้มคูหา
พระพุทธรู ปสลับกับเทวรูปประจําอยู่ด้านละ 3 องค์ เป็ นประติมากรรมนู นสูง ทําด้วยปูนปั้ น
พระพุทธรู ปประทับยืนปางเปิ ดโลก คื อ วางพระกรทั้ งสองขนานไปกับพระวรกายทั้งสองข้าง มีแต่
องค์หนึ่ งเป็ นปางลีลาอยู่ในซุ้มคูหาด้านทิ ศเหนือ ตรงฐานล่างสุ ดก่อนที่จะถึงส่วนซุ้มคูหานั้ น อาจ
แบ่งได้เป็ นสองระยะ คือ เหนื อฐานบัวเล็กน้อย ทําเป็ นช่องสี่ เหลี่ยมจัตุรั สโดยรอบทั้ง 4 ด้าน อีก
เช่นกัน พอพ้นสองระยะนี้ ขึ้ นไปแล้ว จึงเป็ นซุ้มคูหาพระพุทธรู ป ดังกล่าวลักษณะของฐานอย่างนี้
ทําให้นึ กถึงเจดีย์แบบทวารวดี เช่ นที่พระประโทนหรื อที่คู บัว ช่องสี่เหลี่ ยมและแปดเหลี่ยมนี้ มักจะ
เป็ นส่วนประดับฐานเจดีย์แบบทวารวดีอยู่เสมอ ภายในช่องสี่เหลี่ ยมบางทีจะพบลายปูนปั้ นประดับ
อยู่ก็มี แต่ที่ พระธาตุเจดีย์วัดป่ าสักลวดลายปู นนั้นส่ วนมากกะเทาะออกหมดแล้ว เหลื ออยู่แต่ เค้า
โครงในของส่วนอิ ฐที่วางเรียงให้เห็นเป็ นช่องๆอยู่เท่านั้ น
พุทธลักษณะของพระพุทธรู ปประทับยืนปางเปิ ดโลก ในซุ ้มคูหาที่พระเจดี ย์วัดป่ าสักนั้ น
ถ้าเป็ นพระพุทธรู ปแบบทวารวดี ดังเช่นที่ พระประโทนแล้ว ก็เป็ นปางเทศนาหรื อปางเสด็จลงมาจาก
ดาวดึงส์ แต่พระพุทธรู ปในซุ ้มคูหาพระธาตุเจดีย์วัดป่ าสักนี้ เห็นได้ชัดว่ าเป็ นพระพุทธรู ปซึ่ งได้
แบบอย่างมาจากศิลปะแบบสุ โขทัย แม้ว่าส่ วนสัดของลําพระองค์จักอวบลํ่ากว่า วงพระพักตร์
ค่อนข้างกลมมี พระหนุเป็ นปมห่ มจีวรบางแนบชิดกับพระวรกาย ห่มแบบห่มดองหรื อห่ มเฉียง
ที่น่ าสังเกตมากที่สุ ดก็คื อ เส้นขอบจีวรตอนที่ ห่มเฉียงพาดผ่ านพระอุระตรงใต้ราวพระกันเล็กน้อย
นั้น ทําเป็ นวงขอบโค้งหนาวาดเป็ นวงขึ้ นไปสู่ พระอังศาเบื้องซ้าย แล้วมี ผ้าจีวรคลุมทับจากพระ
อังศาเบื้องซ้ายลงมา ไม่มีริ้วหรื อชายจี วรห้อยตกแบบสังฆาฏิเลย ห่ มพาดปกตกลงมาอย่างง่ าย ๆ
เรี ยบ ๆ แล้วก็ทําเป็ นเส้นขอบพาดเฉียงเป็ นส่วนเสี้ ยวยาวเลยบั้ นพระองค์ไปเล็กน้อย คล้ายกับจะ
เปิ ดให้เห็นสัดส่ วนท่อนพระองค์ ตั้งแต่พระอุระจนถึ งบั้ นพระองค์ ตรงบั้ นพระองค์นั้ นจะเห็นเส้น
ขอบหนาของรัดประคต ซึ่ งมีลักษณะเป็ นเส้นเข็มขัดขนาดใหญ่คาดทับชายอันตรวาสกไว้ แล้วทํา
ให้เห็ นชายอันตรวาสกซึ่ งพับซ้อนทางด้านหน้า ห้อยย้อยลงไปสู ่เบื้องล่างอย่างได้สัดส่วนและ
งดงามมาก ทําให้เห็นลําพระชงฆ์อันอวบลํ่าได้ชัดเจน ตรงช่วงพระพาหาและลําพระกรเป็ นเส้น
อ่อนสลวยเหมือนกับลําพระกรของพระพุทธรูปปางลี ลาในศิลปะแบบสุ โขทัย เบื้ องพระเศียรมี
ประภามณฑลทําเป็ นแผ่นเกลี้ยงๆ ง่ ายๆ เป็ นรู ปยาวรีสอบขึ้ นไปบรรจบกันตรงจุดกึ่ งกลางพระเศียร
ลักษณะประภามณฑลนี้ ก็เป็ นแบบเดียวกับประภามณฑลขององค์พระพุทธรู ปปางมารวิชัย ใน