nt138 - page 72

63
ลาวเก้าแผ่นมาเมืองหรื อลาวเก้าแก้มาเมือง โอรสของลวจังกราชประมาณพ.ศ. 1304 ซึ่ งหากการณ์
เป็ นเช่นนั้ นแล้ว ก็ย่อมเป็ นการขัดแย้งต่อศิ ลปกรรมที่ปรากฏอยู ่ ในองค์พระธาตุเจดีย์ในทุ กวันนี้ แต่
ก็มีทางออกอยู่ว่าได้รับการซ่ อมแซมปฏิสังขรณ์กันสื บๆมาหลายยุคสมัย จนกระทั่งกลายมาเป็ น
รูปทรงที่ เห็นอยู่ในปัจจุ บันนี้ ครั้ งพิจารณาตามแบบอย่างขององค์พระธาตุเจดีย์ที่เห็นอยู ่ นี้ มี ข้อน่ า
สังเกตว่าอาจจะสร้างขึ้ นในระยะเวลาที่ ใกล้เคียงกับวัดพระธาตุจอมกิตติ ราวพุทธศตวรรษที่ 22–23
วิวัฒนาการของพระธาตุเจดี ย์ เมืองเชี ยงแสน
เมื่อเราวางพระธาตุเจดีย์วัดป่ าสักเป็ นหลักใหญ่ ต่ อการที่จะสาวหาความเปลี่ ยนแปลงที่
สื บเนื่องกันลงมา ซึ่ งเราอาจจะกล่ าวได้ในที่นี้ ว่า พระธาตุเจดีย์ทุกองค์ในเมืองเชี ยงแสนนั้ น
โดยมากมีพระธาตุเจดีย์วัดป่ าสักเป็ นมูลฐานหรื อเป็ นแม่บท เรายอมรั บกันแล้วว่า พระธาตุเจดีย์วัด
ป่ าสักนั้ นมีอิทธิพลศิลปะแบบศรี วิชัย เพราะมีลักษณะอันเป็ นแบบอย่างของศิ ลปะแบบปาละผสม
อยู่ด้วย เป็ นต้นว่า เกี ยรติมุขปูนปั้ น ลักษณะของนาคหลายเศี ยร และลวดลายต่างๆ ซึ่ งประดับอยู่
ตามซุ ้มจระนําและองค์เจดีย์ สิ่ งที่สําคัญที่สุ ดก็คื อ ส่วนบน ซึ่ งเป็ นเจดีย์ 5 ยอด มีองค์ใหญ่อยู่ ตรง
กลาง มีเจดีย์ขนาดเล็กประจํามุมทั้ ง 4 ลักษณะนี้ เป็ นแบบเดียวกันกับพระธาตุเจดีย์ที่จังหวัดสุราษฎร์
ธานี คือพระธาตุไชยาความหมายของพระเจดีย์ 5องค์นั้ นอาจจะหมายถึ งพระธยานิพุทธทั้ ง 4ก็ได้
ส่ วนเจดีย์ใหญ่ตรงกลางก็หมายถึงพระอาทิพุทธอันเป็ นไปตามคติพุทธศาสนาฝ่ ายมหายาน
ลักษณะของพระพุทธรูปปู นปั้ นในซุ ้มจระนําทั้ ง 4 ด้านนั้น ก็อาจจะเป็ นพระธยานิ พุทธทั้ ง 4
พระองค์ก็ ได้
พระธาตุเจดีย์วัดป่ าสักนี้ มีอายุ เวลาอยู่ในราวพุทธศตวรรษที่ 19 ส่ วนพระธาตุเจดี ย์วัดมุง
เมือง ก็ มีลักษณะแบบอย่างใกล้เคียงกันกับพระธาตุเจดีย์วัดป่ าสัก ผิดกันเพียงแต่ว่าไม่มีส่ วนซุ้มพระ
ประจําคูหาตอนส่วนล่ างสลับกับเทวดาด้านละ 3 องค์ ทั้ ง 4 ด้านเท่านั้ น อันลักษณะนี้ แม้ที่วัดป่ าสัก
เองก็น่ าจะได้อิทธิพลในแบบอย่างมาจากพระเจดีย์กู่กุฏิ ที่วัดจามเทวีจังหวัดลําพูนด้วย แต่เราไม่อาจ
ยืนยันถึงพระเจดี ย์ขนาดเล็กประจํามุมทั้ง 4 ณ พระธาตุ เจดีย์วัดมุงเมืองได้ว่า จะมีเหมือนที่พระธาตุ
เจดีย์วัดป่ าสักหรื อไม่ ทั้ งๆที่ตรงส่ วนกลางขององค์พระธาตุเจดีย์ ก็เป็ นสี่เหลี่ ยมทรงสู งมีซุ ้ มจระนํา
ประดิษฐานพระพุทธรู ปปูนปั้ น ปางเดียวกันกับที่ พระธาตุเจดีย์วัดป่ าสักและพุทธลักษณะก็อย่าง
เดียวกัน เพราะตรงส่วนบนนั้ นชํารุ ดเสียหายมาก เหลืออยู ่ แต่ องค์ระฆังทรงกลมซีกเดียว จะอย่างไร
ก็ตามพระธาตุ เจดีย์วัดมุงเมืองนี้ ต้องสร้างขึ้ นภายหลังพระธาตุเจดีย์วัดป่ าสักเล็กน้อย และอาจจะอยู่
ในรอบศตวรรษเดี ยวกัน
ปลายพุทธศตวรรษที่ 19 เกิ ดมีพระธาตุเจดีย์แบบวัดพระบวชขึ้ น ในระยะนี้ เราอาจกล่าวได้
ว่าเป็ นพระธาตุเจดีย์แบบใหม่ ซึ่ งจะเป็ นแบบอย่างให้แก่ พระธาตุเจดี ย์ในสมัยต่อมาคือในราวพุทธ
ศตวรรษที่ 20-23 พระธาตุเจดีย์แบบนี้ มีความเปลี่ยนแปลงเกิ ดขึ้นหลายอย่าง กระนั้ นก็ยังหาทิ้ง
ร่องรอยเดิมเสี ยใหม่ เราคงวางหลักในการพิจารณาองค์พระธาตุเจดีย์นี้ ออกเป็ น 3 ส่ วนได้อยู่