nt138 - page 73

64
เช่นเดิ ม พระธาตุเจดีย์แบบนี้ ไม่มีซุ้มจระนําตรงส่วนกลาง แต่ ทําเป็ นแท่งสี่เหลี่ ยมทึบทรงสู งย่อมุม
ไม้สิ บสองอย่างตื้ นๆ ทั้ ง 4 ด้าน เข้ามาแทนที่ซุ ้ มจระนํา เหนือส่ วนนี้ ขึ้ นไปคือส่วนบนเป็ นเจดีย์
รูปทรงกลม ลักษณะเจดีย์ในระยะนี้ ค่อนข้างสู งเล็กน้อยแล้ว ประการที่สําคัญที่ สุ ดก็คื อไม่มีเจดี ย์
ขนาดเล็กประจํามุมทั้ง 4 ในตอนนี้ เราอาจจะเกิ ดข้อสงสัยขึ้ นได้ว่า พระเจดีย์ประจํามุ มนั้ นหายไป
ไหนหรื อว่าเป็ นเพราะเหตุใดจึงหายไป
ในการที่เราจะตอบปัญหานี้ ได้นั้ น ก็ จะต้องพิจารณาถึงการนับถื อพระพุทธศาสนาเป็ นหลัก
ประกอบดังได้กล่าวมาแล้วว่าลักษณะการมีซุ้มจระนําประดิษฐานพระพุทธรู ปทั้ง 4ทิศก็ดี ในการมี
พระเจดีย์ 5 ยอดก็ดี เป็ นเรื่องที่ นับเนื่ องอยู่ในพระพุทธศาสนาคติมหายานทั้งสิ้น แต่ พอมาถึงใน
ระยะตอนปลายๆ ของพุทธศตวรรษที่ 19 คื อ ระยะของพระธาตุเจดีย์วัดพระบวชนี้ การนั บถือ
พระพุทธศาสนาหิ นยานลัทธิลังกาวงศ์ กําลังเจริ ญรุ่ งเรื องในกรุงสุ โขทัย และได้เผยแพร่ขึ้ นไปทาง
เมืองเหนื อ ในรั ชสมัยของพระเจ้ากือนาซึ่ งพระเจ้ากือนาก็ได้เป็ นผู้สร้างพระธาตุเจดี ย์วัดพระบวช
แม้ว่าในตอนนั้ นพระองค์ยังดํารงตําแหน่งรั ชทายาทอยู่ก็ตาม อาจเป็ นไปได้ว่าพระพุทธศาสนาลัทธิ
ลังกาวงศ์แต่ สุ โขทัย ได้เริ่ มฟักตัวขึ้นบ้างแล้วทางเมืองเหนื อ ฉะนั้ น พุทธศิ ลป์ คื อ พระธาตุเจดีย์วัด
พระบวชจึงไม่มีเจดีย์ 5 ยอด และหรื อซุ ้ มจระนํา เหตุผลอย่างนี้ ก็ อาจจะมีช่ องทางที่น่าจะเป็ นไปได้
อยู่ ซึ่งเป็ นการดี กว่าที่จะตั้งข้อสังเกตว่าเป็ นเพราะฝี มือช่างเปลี่ยนแปลง
ในพุทธศตวรรษที่ 20 แท่งสี่เหลี่ ยมทึบทรงย่อมุมแบบพระธาตุเจดีย์วัดพระบวชนี้ จะเป็ น
ลักษณะประจําในองค์พระธาตุเจดีย์ตลอดมา แม้จะได้รั บความเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรก็ตาม ก็ยัง
คงเหลือร่ องรอยไว้ให้ เห็นอยู่เสมอ เป็ นต้นว่า พระธาตุเจดีย์ที่วัดปงสนุก พระธาตุเจดีย์ธาตุเขียว
และแม้แต่พระธาตุเจดีย์ที่วัดแสนเมืองมา ตรงแนวเดียวกับวัดเจดีย์หลวง ไปทางทิ ศเหนื อของเมือง
เชียงแสน ริ มถนนสายที่ 1 แม้ว่าส่ วนบนจะเป็ นเจดีย์รูปทรงแปดเหลี่ยมเหนื อวัดเจดีย์หลวง แต่
ส่ วนกลาง ยังคงรักษาแท่ งสี่เหลี่ยมทึ บทรงสูงย่อมุมแบบพระธาตุเจดี ย์วัดพระบวชอยู่ ไม่มีซุ้ม
จระนํา และเจดีย์ขนาดเล็กประจํามุมทั้ง 4 ด้วย พระธาตุเจดีย์ที่มีแท่งสี่ เหลี่ ยมทึบทรงสู งย่อมุมไม่มี
ซุ้มจระนําตรงส่วนกลาง และเหนื อส่วนนี้ ขึ้ นไปคือ ส่วนบนเป็ นเจดีย์รูปทรงแปดเหลี่ยมแบบพระ
ธาตุเจดีย์วัดเจดีย์หลวงนั้ น มีอยู่ อี กองค์หนึ่ งบนดอยลูกเดียวกันกับพระธาตุเจดีย์จอมกิตติตั้ งอยู่ทาง
ทิศตะวันออกขององค์พระธาตุเรี ยกกันว่า วัดจอมแจ้ง
ประมาณพุทธศตวรรษที่ 21 มีพระธาตุเจดีย์วัดพระเจ้าล้านทองขึ้ นอีกแบบหนึ่ ง ถึงแม้ว่าใน
จะเป็ นแบบใหม่ในศตวรรษนี้ แต่เราย่อมเห็ นได้อย่างชัดเจนว่า แท่ งสี่ เหลี่ยมทรงสู งทึ บย่อมุมนั้นถูก
ลดฐานะลงไปให้เป็ นส่วนฐานรองรับองค์เจดีย์ส่ วนบนเสียแล้ว พร้อมกันนั้ นก็ขยายให้กว้างออก
และกลับมีเจดีย์ขนาดเล็กอยู่ประจํามุมทั้ ง 4 มีองค์เจดีย์ใหญ่อยู่ตรงกลาง ลักษณะพระธาตุ เจดีย์แบบ
นี้ เราอาจจะกล่าวได้ว่าเป็ นการทวนกลับไปสู ่ตอนต้น คือเอาลักษณะพระธาตุ เจดีย์แบบเดิมมา
ปรั บปรุ งขึ้ นใหม่ในสมัยของตน แต่กระนั้ นก็ไม่มีซุ้มจระนําประดิษฐานองค์พระพุทธรู ปเลย
ประกอบกับในระยะนี้ พระเจ้าติโลกราชทรงส่งเสริ มพระบวรพุทธศาสนาให้เจริ ญรุ่ งเรื อยิ่งขึ้ น