nt138 - page 56

47
พ่ อครูสิ งห์แก้ ววงศ์ มูลและพ่อครูทวนสอนน้ อย
สองศิ ลปิ นพื ้ นบ้ านผู้ ขับขานตํ านานซอเพื่อความเข้าใจใน“ซอ”
ด้ วยความคุ้นเคยกับการเรี ยกวงดนตรีพื้นเมืองล้ านนาว่า “วงสะล้อซอซึ ง”ทําให้ คนทั่วไป
เข้าใจว่ า “ซอ” เป็ นเครื่องดนตรีไทยประเภทเครื่ องสาย จําพวกเดียวกับซออู้ หรื อซอสามสาย เป็ น
ต้ น
ทว่า “ซอ” ในที่นี้ หมายถึ ง เพลงพื้นบ้านล้านนาที่มีการร้องโต้ตอบระหว่ างชาย-หญิง ซึ่ ง
เรี ยกว่า “คู่ถ้อง” สําหรับผู้ขับร้ องจะเรี ยกว่า “จั้ งซอ” (ช่างซอ) ซึ่ งต้องใช้ไหวพริบ และปฏิภาณใน
การโต้ตอบและแก้ลําบทซอได้อย่างฉับพลัน ดังนั้ นช่างซอจึงต้องเป็ นผู้ที่มีไหวพริ บปฏิภาณดี มี
ความรอบรู ้ทั้ งทางโลกและทางธรรม และผ่านการฝึ กฝนจนเกิดความชํานาญในการโต้ตอบได้อย่าง
ปัจจุ บันทันด่วน
เนื้ อหาของการซอนั้ นมีหลากหลาย ทั้ งที่เป็ นเรื่องราวเกี่ยวกับความรัก การเกี้ ยวพาราสี ซอ
ประกอบพิธีกรรม เช่นการเลี้ ยงผี ซอเพื่อให้คติเตือนใจหรื อให้ข้อคิดในการดําเนิ นชีวิต ซอเพื่อเล่า
เรื่ องราวต่ างๆ กระทั่งการซอที่มีการปรับเปลี่ ยนเนื้ อหาให้กับยุคสมัยหรื อสถานการณ์ต่ างๆ เช่น ซอ
ต่อต้านยาเสพติ ดซอถวายพระพร เป็ นต้น
ท่วงทํานองการซอแต่ ดั้ งเดิมมีหลายทํานองด้วยกันแต่ ละทํานองจะมีลี ลาในการเอื้อนเสี ยง
และลีลาแตกต่างกันออกไป โดยมักเรียกชื่ อทํานองซอตามสถานที่ อันเป็ นที่ มาของทํานองซอนั้ นๆ
เช่นทํานองตั้งเชียงใหม่ ทํานองเชียงแสนทํานองล่องน่านลําปางล่ องน่านปั่ นฝ้ ายซอพม่าซอเงี้ ยว
ซออื่อซอจะปุ ซอละม้ายและซอพระลอ เป็ นต้น
เครื่ องดนตรี ที่ใช้บรรเลงประกอบการขับซอมีทั้งการขับซอโดยใช้ “วงปี่ จุม”ซึ่ งต้องใช้ผู ้
เป่ าปี่ ตั้งแต่ 3-5คนและการขับซอโดยใช้ “วงซึง-สะล้อ” โดยสามารถแบ่งตามเขตวัฒนธรรมได้
ดังนี้ คือการขับซอของชาวล้านนาตะวันตกซึ่ งได้แก่ เชี ยงใหม่ เชียงรายลําปางและลําพูนจะขับ
ซอเข้ากับปี่ โดยเรี ยกการซอลักษณะนี้ ว่า “ซอเชี ยงใหม่”ส่ วนการขับซอของชาวล้านนาตะวันออก
ซึ่ งได้แก่ น่านแพร่ ลําปาง(บางส่วน) เชี ยงราย(บางส่วน) และพะเยานิ ยมขับซอเข้ากับวงซึ งและสะ
ล้อโดยเรี ยกการซอนี้ ว่า “ซอน่ าน”
ก่อนจะเป็ นช่ างซอ
กว่าจะได้ชื่อว่าเป็ นช่างซอนั้ นจะต้องผ่านการฝึ กฝนท่องจําและประการสําคัญต้องเป็ นคน
ที่มีไหวพริบและปฏิ ภาณที่ยอดเยี่ยมหากไม่มีคุ ณสมบัติดังกล่าวแล้วโอกาสที่จะเป็ นช่างซอที่ มี
ชื่อเสี ยงและเป็ นที่นิ ยมของประชาชนนั้ นแทบจะไม่ มีเลย