nt138 - page 67

58
3.พระธาตุเจดี ย์ วัดเจดีย์หลวง
พระธาตุเจดีย์อีกองค์หนึ่ ง ซึ่ งประชุมพงศาวดารภาคที่ 61 ว่ า พระเจ้าแสนภูทรงสร้างเมื่อ
พระองค์เสวยราชได้ 3ปี พ.ศ. 1803 (จ.ศ. 652) ด้วยทรงพิจารณาเห็นว่าวัดหลวงเป็ นวัดของเมื อง
เก่า เป็ นที่ บรรจุพระบรมธาตุของพระพุทธองค์ ก็ มีพระราชศรัทธาทรงสร้างพระเจดีย์ กว้าง 17 วา
สู ง 59 วาอก พร้อมด้วยพระวิหาร ลักษณะพระธาตุ เจดีย์แห่งนี้ ผิดกว่าแห่งอื่ นทั้งหมด แม้ว่าจะ
ใหญ่โตที่สุ ดในเมืองเชียงแสน ลักษณะองค์เจดีย์เป็ นรู ปแปดเหลี่ยมมีองค์ระฆังแบบทรงลังกา คล้าย
กับพระเจดี ย์แบบอยุ ธยามาก แต่ตํานานกล่าวว่าสร้างในสมัยพระเจ้าแสนภู ความขัดกันในเรื่ อง
โบราณสถานกับตํานานก็ เกิดมีขึ้ น ประเพณี นิยมสร้ างพระธาตุเจดีย์ในสมัยพุทธศตวรรษที่ 19 ทาง
เมืองเหนื อโดยแท้แล้ว ส่ วนมากเป็ นเจดีย์ตั้ งอยู่ บนฐานสี่ เหลี่ ยมจัตุ รัสทรงสู ง มีซุ้มจระนํา
ประดิษฐานพระพุทธรู ปทั้ ง 4 ด้าน ถ้าไม่มีก็เป็ นแท่งสี่เหลี่ ยมทึบถัดลงมาก็เป็ นฐานล่างสุดซ้อนกัน
สามชั้ นแบบอย่างในการก่ อสร้างตามประเพณี นิยมเป็ นดังนี้
ฉะนั้ น พระธาตุเจดีย์วัดเจดีย์หลวงเท่ าที่ประจักษ์อยู่ในปัจจุ บันนี้ นั้ น น่าที่จะได้รั บการ
แก้ไขเปลี่ ยนแปลงไปจากทรงเดิมก็เป็ นได้ ซึ่ งองค์เดิมที่สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าแสนภูนั้ น อาจจะ
ถูกก่ อสวมหุ้มทับอยู่ภายใน ดุจพระปฐมเจดีย์ที่ จังหวัดพระนครปฐมก็ได้ ลักษณะองค์เดิมจะเป็ น
อย่างไรนั้ น อาจสันนิ ษฐานได้ว่าเหมื อนกับพระธาตุเจดีย์ที่วัดป่ าสักและวัดมุงเมือง
อนึ่ งได้มีผู ้เล่าว่าองค์พระเจดีย์หลวงนี้ แต่เดิมมี ประตูเข้าไปภายในได้ ซึ่ งเรี ยกตามภาษา
พื้นเมืองว่ามี โขง คือซุ ้มคูหานั้ นเอง แต่ เล่าไปในทํานองว่าภายในนั้ น มีข้าวของเครื่ องใช้ไม้สอย
มาก มี ผู ้ คนไปขอยืมออกมาใช้ แล้วไม่คืนต่อมาประตู นั้ นก็ปิ ดเสีย เรื่ องบอกเล่าทํานองนี้ มักจะมี อยู่
เสมอ
และอีกกระแสหนึ่ งว่า แต่ก่อนนั้ นเคยนําเอาภัตตาหารเข้าไปถวายพระพุทธรู ปซึ่ งอยู่ในโขง
ขององค์เจดีย์ ข้อความเหล่านี้ มีเค้าพอจะเชื่ อได้ว่า พระธาตุเจดีย์องค์เดิ มที่สร้ างในสมัยของพระเจ้า
แสนภูนั้น ต้องมีลักษณะเช่นเดียวกับพระธาตุเจดีย์ที่วัดป่ าสัก หรื อวัดมุงเมืองด้วย แต่ต่อมาได้รับ
การซ่อมแซมปฏิสังขรณ์ ก่อหุ ้มองค์เดิมเสี ยจึงกลายเป็ นทรงแปดเหลี่ยมไป
ครั้ นพิจาณาลักษณะตัววิ หารซึ่ งอยู่ทางด้านหน้าขององค์เจดีย์เป็ นวิหารขนาดใหญ่ กว้างยาว
มาก และนับได้ว่าใหญ่ที่สุ ดกว่าวัดต่างๆ ในเชี ยงแสนทั้ งมวล วัสดุในการก่อสร้างส่ วนมากใช้อิฐ
เป็ นพื้ น มีเสากลมขนาดใหญ่เหลืออยู ่เพียงต้นเดียว ลักษณะที่เด่นชัดของตัววิ หารก็คื อ มีเสาปลอม
ติดกับผนัง และมีเว้นช่องเป็ นหน้าต่างอยู่ในรู ปสี่เหลี ยมแล้ว จากลักษณะเหล่านี้ ย่อมชี้ ให้ เห็นได้ว่า
เป็ นลักษณะสถาปัตยกรรมแบบอยุธยาผสมอยู ่ ด้วยรอบๆตัววิหารมีเจดีย์รายขนาบอยู่สองข้าวตัว
วิหารมีทั้ งหมด 7องค์ด้วยกัน ถ้านับเจดีย์องค์ใหญ่เบื้ องหลังวิหารก็เป็ น 8องค์ น่าคิดไปได้ว่า เจดีย์
ที่วางอยู ่ ในลักษณะที่กล่าวมานั้ นคื อสีมาอันเป็ นเครื่ องหมายบอกเขตตัวพระอุโบสถ
ถ้าการเป็ นไปดังนี้ แล้ววัดเจดีย์หลวงก็เป็ นวัดแห่ งเดียวในเชียงแสนที่มีพระอุโบสถนั่นเอง
จัดว่าเป็ นอุบัติการณ์ของโบสถ์ในเชี ยงแสนได้ และลักษณะของโบสถ์นั้ นเล่า ก็ต้องได้รับแบบอย่าง