nt138 - page 71

62
ทั้ง 4 ด้วย ทํานองเดียวกับลักษณะดั้งเดิมของพระธาตุเจดีย์แบบเก่า ที่มีพระเจดีย์ขนาดเล็กอยู่ที่มุม
ทั้ง 4ด้วยทํานองเดียวกับลักษณะดั้งเดิมของพระธาตุเจดี ย์แบบเก่าที่ มีพระเจดี ย์ 5องค์ ตรงส่ วนบน
เหนื อแท่งสี่เหลี่ ยมทรงสู ง ซึ่ งมีเจดีย์องค์ใหญ่อยู่ตรงกลาง แล้วมีเจดี ย์ขนาดเล็กอยู่ประจํามุ มทั้ง 4
ลักษณะเจดี ย์ตรงกลางที่ วัดพระเจ้าล้านทองนี้ เป็ นรู ปทรงสี่ เหลี่ ยมสอบขึ้ นไป ย่อมุ มไม้สิ บสอง ก่ อน
จะถึงองค์ระฆังเป็ นบัวควํ่าบัวหงายบี บซ้อน รองรับองค์ระฆังรู ปแปดเหลี่ยม เหนือนั้ นขึ้ นไปก็เป็ น
ส่ วนของบัลลังก์ย่อมุมซ้อนลดหลั่นขึ้ นไป3ชั้นแล้วก็เป็ นปล้องไฉนและปลี ยอดตามลําดับ
วัดพระเจ้าล้านทองนี้ อันที่จริ งเรี ยกนามตามพระพุ ทธรูปสํ าริ ด ซึ่ งมีนํ้ าหนักล้านทองนัยว่า
เป็ นโลหะผสมจําพวกปัญจโลหะ คิ ดตามมาตรนํ้ าหนักในปัจจุ บันนี้ ประมาณ 1200 กก. ฉะนั้ น
พระพุทธรู ปองค์นี้ จึงได้พระนามว่า พระเจ้าล้านทอง วัดอันเป็ นที่ประดิ ษฐานก็ขนานนามว่า วัด
พระเจ้าล้านทอง จัดได้ว่าเป็ นพระพุทธรู ปหล่อที่ใหญ่ที่สุ ดและสวยงามที่สุ ดในเมื องเชียงแสน
ความเป็ นมาของวัดนี้ ประชุมพงศาวดารภาคที่ 61 พรรณนาว่า ทีนี้ จักจา ด้วยหมื่ นงั้ วได้ขึ้ น
เสวยเมืองเงินยางเชี ยงแสนที่นั้นก่อนแล ศักราชได้ 851 ตัวปี กัดเล้า เดือน 5 ออก 7 คํ่า วันพุธ ใน
ราตรี คืออันท่านได้เสวยราชสมบัตินั้นโลหะแลหิ รัญญะ คือว่า เงินทองก็บังเกิดบุแผ่นดิน ออกมา
ตั้งอยู่ในช่ วงราชฐานแห่ งท่านเป็ นกองตั้งอยู่เป็ นอันมาก ที่อันนั้ นก็ปรากฏนามวิเศษว่า พระยาศรี
รัชฏเงินกอง ว่าดังนั้ นแลแต่เมื่อศักราชได้ 851นั้นมาพระยาศรี รั ชฏเงินกองตนนั้ นท่ านก็พร้อมด้วย
เสนาอํามาตย์และราษฎรทั้งหลาย สร้ างยังวัดหลังหนึ่ งวิหารกว้าง 5 วา (10.00 ม.) ยาว 9 วา (18.00
ม.) ยังที่หัวใจเมืองนั้น แล้วก็สร้างยังพระพุทธรูปเจ้าองค์หนึ่ ง หน้าเพลามี 4 ศอก ปลาย 2 กํา หล่อ
ด้วยทองเบญจะทั้ งปวงสิ้ นทอง 5 สิ่ง ล้านหนึ่ งแล้วสร้างเจดีย์กว้าง 3 วา (6.00 ม.) สู ง 7 วา (14.00
ม.)บรรจุพระธาตุหัวใจแห่ งพระพุทธเจ้าองค์หนึ่ งแล้วก็ใส่ ชื่อว่าวัดพระเจ้าล้านทองแล
ระยะเวลาการสร้างวัดพระเจ้าล้านทองนั้ น ตกราว พ.ศ. 2032 ซึ่ งในระยะนี้ ยังเป็ นรัชสมัย
ของพระเจ้าติโลกราชกษัตริ ย์ผู ้ ทรงอานุภาพในล้านนาอยู่ ดังนั้ นพระธาตุเจดีย์วัดพระเจ้าล้านทองนี้ ก็
จัดได้ว่าเป็ นศิลปกรรมอีกแบบหนึ่ งเกิดขึ้ นในช่วงระยะพุทธศตวรรษที่ 21
8.พระธาตุเจดี ย์ วัดผ้าขาวป้ าน มีลักษณะที่รวบรวมเอาลักษณะต่างๆ ของพระธาตุเจดีย์ที่มี
มาแต่เดิมเข้าไว้ในองค์เดียวกัน จึงเกิดเป็ นลักษณะพระธาตุ เจดีย์อีกแบบหนึ่ งขึ้น กล่ าวคือ ส่ วนฐาน
ท่อนล่างทําเป็ นฐานสี่ เหลี่ยมจัตุ รัสสามชั้ นลดหลั่นกันขึ้ นไป ย่อมุมไม้ 20 ถัดมาเป็ นแท่งสี่เหลี่ยม
ทึบแบบวัดพระบวชแต่ย่อมุมมากกว่า เป็ นย่อมุมไม้ 20 ไป ต่อจากนั้นจึ งเป็ นส่วนกลางนี้ ก็ย่อมุมไม้
20 อีกเช่นกันส่ วนบนเป็ นเจดีย์ทรง 16 เหลี่ยมมีทองจังโกหุ้มตลอดองค์ประกอบขององค์พระธาตุ
เจดีย์นั้ นเพิ่มความยุ่งยากมากขึ้ นยิ่งกว่าพระธาตุเจดีย์จอมกิตติ พระธาตุเจดีย์วัดผ้าขาวป้ านนี้ กรม
ศิลปากรได้ทําการบูรณะตามแบบสภาพรู ปทรงเดิมทุกประการ และได้ขึ้ นทะเบียนเป็ น
โบราณสถานสําหรับชาติ แล้ว
ส่ วนความเก่าแก่นั้ น ประชุมพงศาวดารภาคที่ 61 ว่า พระธาตุ เจดีย์องค์นี้ สร้างขึ้นในสมัย