nt138 - page 48

39
ภาคภูมิใจทั้ งแก่ตัวผู้ สู งอายุและคนรุ่ นหลัง และประการสําคัญคือเกิดการรื ้ อฟื้ นวิถี ชีวิต และระบบ
ความสัมพันธ์ของคนในชุมชนให้กลับมาเข้มแข็งขึ้ นด้วย
ภูมิปัญญาท้องถิ่น เพลงดนตรี และนาฏศิลป์
จังหวัดเชี ยงราย มีภูมิปัญญาท้ องถิ่นที่มีความสามารถด้ านเพลง(ซอ) ดนตรี และ
นาฏศิลป์ ที่มีเอกลักษณ์ โดดเด่นและเป็ นแบบฉบับเฉพาะของจังหวัดเชี ยงราย ซึ่งควรค่ าแก่การ
ระลึกถึ งร่ วมกันอนุรั กษ์ และสืบสานศิ ลปวัฒนธรรมแขนงนี้ ให้ คงอยู่สื บต่ อไป
อุ๊ยแปง โนจา
อัจฉริ ยะคีตราชาพิณเปี๊ ยะ
ในบรรดาเครื่องดนตรี พื้นบ้านล้านนา “พิณเปี๊ ยะ” ได้ รับการยกย่ องให้เป็ น “ราชา” แห่ ง
เครื่ องดนตรี เนื่องด้ วยเป็ นเครื่องดนตรี ที่มีเสียงก้องกังวาน ทว่ านุ่ มนวลแผ่วเบา และสามารถสะกด
ผู้ ฟังให้ดื่มดํ่า เคลิบเคลิ้มดุ จต้องมนต์ ขลัง
อาจารย์ ถวัลย์ ดัชนี ศิลปิ นแห่ งชาติผู ้ ที่ มีส่ วนสําคัญยิ่งในการฟื้ นฟูการเล่นพิณเปี๊ ยะของ อุ๊ย
แปง โนจา ให้คืนชีพเมื่อกว่า 40ปี ที่ผ่านมา ได้กล่าวถึ งเสียงของพิณเปี๊ ยะจากศิลปิ นตาบอดท่านหนึ่ ง
ซึ่ งท่านได้ยินเป็ นครั้ งแรกที่ OperaHouseประเทศเดนมาร์กไว้ว่า
...ผมฟังด้ วยความฉงนเพราะมีเสี ยงวิเศษมาก เป็ นเสียงที่ พร่ างพราย กังวาน สงบ และสง่ า
งามที่สุ ด...
...ผมคิดในใจว่าเป็ นดนตรีเทพเจ้ า เสี ยงที่ดังออกมาไพเราะ เยือกเย็น วิ เศษสุดสะท้อน
ออกมาจากกล่ องของหัวใจจากผนังหน้ าอกของผู้ ดีดโดยแท้ ...
(คัดจาก ถวัลย์ ดัชนี การทํานุแสงเพลิ งแห่งปั ญญาให้คงอยู ่ หนังสืออนุสรณ์พระราชทาน
เพลิงศพแปงโนจาอมริ นทร์พริ้ นติ้งแอนด์พับลิชชิ่งกรุ งเทพฯ 2538)
“พิณเปี๊ ยะ”ราชาแห่งเครื่องดนตรี ล้านนา
พิณเปี๊ ยะ หรื อ พิณเพียะ เป็ นเครื่ องดนตรี ประเภทดีดวิวัฒนาการมาจากพิณนํ้ าเต้าซึ่ งมี
เพียงหนึ่ งสายส่วนพิ ณเปี๊ ยะนั้ นมีสายตั้งแต่ 2-4สายคันพิณทําด้วยไม้ยาวประมาณ1 เมตรเศษ
หัวพิณทําด้วยสําริ ดเป็ นรู ปหัวช้างหรื อนกหัสดี ลิงค์ กะโหลกพิณหรือกล่องเสี ยงทําจากนํ้ าเต้าผ่า
ครึ่ งหรือกะลามะพร้ าว เวลาดี ดต้องวางกะโหลกประกบติ ดกับหน้าอกของผู ้ เล่นซึ่ งต้องเปลือยอก
เล่นโดยสามารถขยับกะโหลกเปิ ดปิ ดให้เกิดเสียงก้องกังวานตามต้องการ เช่ นเดียวกับพิณนํ้าเต้า
ของภาคกลาง
กล่าวกันว่าพิณเปี๊ ยะเป็ นเครื่ องดนตรี ที่เล่นยากที่สุ ด อย่างหนึ่งในบรรดาเครื่ องดนตรี
ทั้งหมดทั้งมวล ศิ ลปิ นล้านนาพูดเปรี ยบเปรยให้เข้าใจได้ง่ายว่า "หัดเปี๊ ยะ 3 ปี หัดปี่ 3 เดือน"