nt138 - page 49

40
เพราะการบรรเลงพิณเปี๊ ยะให้ได้ไพเราะนั้น ต้องใช้เทคนิ คและความชํานาญเป็ นอย่างมาก
และผู้ หัดต้องมีพื้นฐานทางดนตรี ที่ดี มาก่อนนั่นเอง
การดีดพิณเปี๊ ยะ ต้องดีดด้วยเทคนิคพิเศษที่ เรี ยกตามภาษาล้านนาว่า "ป๊ อก" หรื อการดีดนิ้ ว
ตะหวัดออกไป เพื่อให้เกิดเสียงคม ใสดังก้องกังวานนานกว่าเสียงธรรมดา และไม่ เพียงแต่มีวิธีดี ดที่
พิเศษนี้ เท่านั้ น พิณเปี๊ ยะยังมีโครงสร้างของระบบเสียงที่พิ เศษอีกด้วย คือเสี ยงที่เกิดจากการ"ป๊ อก"
จะส่งผ่านตามสายไปยังหัวพิณเปี๊ ยะ แล้วไหลผ่านตามสายทองเหลืองมายังกะโหลกหรื อกล่องเสี ยง
ที่แนบอยู่กับหน้าอกผู้ เล่น คลื่นเสี ยงจะผ่ านอากาศในช่องของกล่องเสี ยงไปสะท้อนกับแผ่นอก แล้ว
สะท้อนออกมาทางช่องว่างระหว่างกะลากับหน้าอก ตามที่มีผู ้ กล่าวว่า “เป็ นเสี ยงที่ไขข่างออกจาก
หัวใจ๋ ” ผู้ เล่นต้องปรับขนาดช่ องว่างนี้ ด้วยมือซ้ายเพียงมื อเดียว เพื่อให้ได้นํ้ าเสียงที่กังวาน นุ่มนวล
และพลิ้วไหวไพเราะซึ่ งเสี ยงลักษณะนี้ จะไม่พบในเครื่ องดนตรี อื่นเลย
จากเสียงดนตรี แห่ งเทพเจ้าสู่ สามัญชน
โคลงดั้ นล้านนา เรื่ องอุสสาบารสฉบับวัดป่ าฮิ้นต.บ้านโป่ งอ.พร้าวจ.เชี ยงใหม่ ซึ่ งแสน
สุ รินทร์ เป็ นผู ้ คัดลอกไว้ประมาณพ.ศ.2381 มีการกล่าวถึงพิ ณเพียะหรือพิณเปี๊ ยะ ใจความว่า
“เถิงกองดึกพิณพาดแก้ ว เกรงเกรง
มีแต่คนล่ าเลง แอ่ วเหล้น
แม่ ได้ยินเสี ยงเพียะหมู่พิณเพลงแกมขลุ่ย ก็มีเฮย
อวนแม่ หมองหม้ อมเหมี้ยงผ่ อแล้วเล็งดาย”
จากหลักฐานที่ ปรากฏแสดงว่า ดิ นแดนล้านนาในอดีตนั้ น มีความนิ ยมดีดพิณเปี๊ ยะมานาน
แล้ว อย่างน้อยน่าจะนิ ยมเล่นกันมาตั้ งแต่สมัยราชวงศ์เม็งราย ทั้ งนี้ เพราะโคลงอุ สสาบารส เป็ น
วรรณกรรมที่สันนิ ษฐานว่าแต่งในสมัยพระเจ้ากือนา (๑๙๑๐–๑๙๓๑)
มีการสันนิ ษฐานว่าพิณเปี๊ ยะเป็ นเครื่ องดนตรี ของราชสํานัก ใช้เล่นขณะประกอบพิธีกรรม
อันศักดิ์ สิ ทธิ์ และนิยมเล่นกันเฉพาะคนในสังคมชั้นสู ง ต่อมาจึงมีการเล่นสื บทอดต่อลงมายังสามัญ
ชนทั่วไป โดยชายหนุ่มล้านนาในสมัยโบราณนั้ น มักจะใช้พิณเปี๊ ยะดีดคลอกับการขับลํานําใน
ขณะที่ไปแอ่ว(จีบ)สาวในยามคํ่าคืน โดยชายใดเล่นเครื่ องดนตรี ชนิ ดนี้ มักจะได้เปรี ยบกว่าชายที่
เล่นเครื่ องดนตรี พื้นๆอย่างปี่ หรื อขลุ่ย นอกจากการเล่นพิณเปี๊ ยะตอนไปแอ่วสาวแล้ว บรรดานัก
"ป๊ อก" เปี๊ ยะทั้งหลายยังนิยมเล่นกันในยามว่างเพื่อความเพลิดเพลินด้วย
มูลเหตุที่ทําให้พิณเปี๊ ยะเสื่ อมความนิ ยมลงมีมากมายหลายสาเหตุประกอบกัน ประการแรก
มาจากลักษณะเฉพาะของพิณเปี๊ ยะเอง ซึ่ งแม้ว่าพิณเปี๊ ยะจะมีเสี ยงอันไพเราะ แต่เสี ยงของพิณเปี๊ ยะ
เบามากเมื่ อเทียบกับเครื่องดนตรี ชนิ ดอื่น จึงไม่ เอื้ อต่อการนํ าไปเล่นประกอบวง ประการที่สองคือ
การฝึ กหัดดี ดพิณเปี๊ ยะนั้ น ผู ้ ฝึ กต้องมีความรู ้หรื อมีพื้นฐานทางคี ตศิลป์ เป็ นอย่างดี และการฝึ กต้องใช้
ความตั้ งใจ ความพยายาม และความอดทนอย่างสู ง เพราะเป็ นเครื่ องดนตรี พื ้นบ้านล้านนาที่เล่นยาก
ที่สุ ดก็ว่าได้