ct154 - page 36

28
แก่งหางแมวก็ คือ แก่งหางปลา, ตาบลหนองโพรง มาจาก “โปร้ ง” ภาษาชองแปลว่า “ขาว” หนองโพรง
ก็คื อ หนองน้าขาว….” (ม.ศรีบุษรา. 2533:153)
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้ทรงนิ พนธ์เล่ าถึงเรื่องราวเกี่ยวกับพวก
ชองไว้ในเรื่ อง "เสด็จประพาส จันทบุ รี" เมื่อปีชวด จุลศั กราช 1238 (พ.ศ. 2419) มีความตอนหนึ่งว่ า
“......เร่ว กระวานนั้น มีแถบป่าสีเซ็นต่อเขตแดนกับเมื องพระตะบอง มีชนชาติหนึ่ง เรี ยกว่า ชอง อยู่แถบ
ป่าสี เซ็น พู ดภาษาหนึ่งต่ างหาก คล้ายๆ กับภาษาเขมร ชอบลู กปั ดและของทองเหลือง เหมื อนอย่าง
กะเหรี่ ยงเมืองกาญจนบุรี เป็ นกองส่วย เร่ว ส่วยกระวาน ขึ้ นเมืองจันทบุรี กั บไทยบ้าง กับญวนบ้ าง ไป
เที่ ยวเก็บตามเขา และเนินที่ติ ดต่อเขตแดนและป่ าอื่นๆ อี กก็มี คื อ ป่าน้าเขียว ป่ าตะเคียนทอง และป่า
ไพรขาว แต่ เร่ว กระวานนี้ พวกส่วยไปเก็บมาส่ งจนครบจานวนแล้วจึงได้ซื้อขาย มีน้อยไม่มาก..” (ชิน อยู่
ดี . 2524)
ข้อสั นนิษฐานว่ า คนชอง ดารงอยู่ในสถานะไพร่ส่วย ก็ คือไพร่สมหรือไพร่หลวงที่มิ ได้มาข้า
เดือน ทามาหากินอยู่ ในภูมิ ลาเนาของตน แต่ส่งส่วยเป็ นสิ่งของซึ่งมั กจะเป็นของป่ า หรื อแร่ธาตุต่ างๆ
ได้ แก่ ไม้เสา ฝาง น้ารั ก กระวาน ครั่ง นอแรด มูลค้ าวคาว ดีบุก และทองคา เป็ นต้น ซึ่งไพร่ส่วยนี้ พบ
กับกลุ่ มพวกเขมรป่าดง มั กเรียกว่า “ข่าส่วย” หรื อ “ข่าไพร่ ” ภายหลังคาว่า“ส่ วย” กลายเป็นชื่อชน
ชาติ ของพวกนี้ (จิตร ภูมิศักดิ์ . 2524:443-445) โดย คนชองในป่าแถบภูมิ ภาคตะวันออกจะเก็บกระวาน
มาส่งรัฐสยามในรูปแบบของส่ วย ซึ่งกระวานคือสิ นค้าที่สาคัญมาก จากข้อมูลที่ว่ า “หัวเมืองที่เรียกเก็บ
เงินจากไพร่ส่วยกระวานแล้วนามาซื้ อกระวานได้ คือ เมืองโพธิสั ตว์ พระตะบอง เพราะมีพวกชาวป่าที่
มิ ได้สักเป็นไพร่ส่วยอยู่มาก (หอสมุดแห่งชาติ. 1205)
จิตร ภูมิ ศักดิ์ กล่ าวถึง คาว่า “สาแร” สั มพั นธ์กับ “คนชอง” กล่ าวคือ คาว่ า “สาแร”เพี้ยนมา
จากคาว่า “ซแร” อันเป็นคาที่ชาวเขมรที่ ใช้เรียกชาวกวยที่ อาศัยอยู่ ในประเทศกัมพูชา คาว่า ซแร หรื อ
สาแร (ในภาษาไทย) ในภาษาเขมรมีความหมายว่า นา หรือ ที่ นา บางทีก็อาจจะเรี ยกว่าสาเหร่ก็มี ซึ่งจิ ตร
ภูมิ ศักดิ์ ได้สันนิ ษฐานถึงที่มาของชื่อชนกลุ่ มนี้ว่า ในสมัยโบราณ คาว่า “สาแร” คงจะแปลความหมายว่า
ไพร่ นาของเจ้าขุนมู ลนาย(ปัจจุบันคาว่า สาแร ที่แปลเกี่ยวกับนา ได้หายไปจากภาษาเขมรปั จจุบันแล้ว)
ทั้งนี้ โดยหลักการสร้างคาของภาษาเขมรคือ แทรก “ม” หรือ “ม” หรื อ “อา” ลงกลางตาแปลว่า คน
เช่ น เปรอ(ใช้) บาเร อ(คนใช้) และคาว่ า สาแร ในภาษาเขมรโบราณที่แปลว่ า ไพร่นา นั้นคงจะเลือน
ความหมายไปแล้ วในปัจจุบัน เพราะเลิ กระบบประเพณี (ระบบไพร่) นี้ มานาน เช่นเดี ยวกับที่คนไทย
ปัจจุบันลืมความหมายของคาว่า ส่วย ที่เรี ยกชนชาตินี้เหมื อนกัน ทั้งนี้พวกสาแรนี้ตั้ งถิ่นฐานอยู่ หลายแห่ง
ในประเทศกัมพู ชา แต่กลุ่มที่ถู กเรียกว่า “สาแร” นั้น คือพวกที่อยู่ บริเวณเมืองเสียมเรียบตลอดมาทาง
ตะวั นตก ผ่านลาแม่น้าสตึงสังแก จังหวัดพระตระบอง ประเทศกั มพูชาจนติ ดพรมแดนไทย พวกสาแรใน
เขตเสี ยมเรียบนี้ ยั งมีชื่ ออีกอย่ างหนึ่งว่า “เปือร์ ”(Pear) อันเป็นเผ่าเดียวกับพวก “ชอง” ในจังหวัด