ne191 - page 208

183
ชนิดใด ไม่ ว่าจะเป็ นประเด็นทางวัฒนธรรมหลักบทบาทชายหญิง เชื้อชาติ ชาติพันธุ์ ซึ่ งแสดงออก
ผ่ านตําราเรี ยนในสถานศึ กษา การศึ กษาในสามมิ ติ พร้ อม ๆ กั นคื อ พื้ นที่ (space) ความรู ้
(knowledge) และอํานาจ (power) อี กทั้ งนักการศึกษาแนววิพากษ์ต้องทบทวน เรื่ องวิถี การผลิตที่
สั งคมพัฒนาจากอุ ตสาหกรรมสู่ หลังอุตสาหกรรมภายใต้ ระบบทุนนิ ยมโลกทุ น (capital) มิได้มี
ความหมายว่ าเป็ นสิ่ งภายนอกเช่ น เงิน เครื่ องจักร แต่ เป็ นสิ่ งที่ อยู่ในตัวคน ในการสร้างความเป็ น
ตัวตนคือความคิดวัฒนธรรมดังนั้ นโรงเรี ยนหรื อสถานศึกษาจึงเป็ นสถานที่ (site)สําหรั บการผลิต
ทั้ งความรู้ เชิงวิพากษ์และปฏิบัติ การทางสังคมการเมือง โรงเรี ยนจะต้องให้การศึกษานักเรียนและทํา
ให้ พวกเขากลายเป็ นคนที่ มีลักษณะกล้าคิด เพื่ อทําให้สังคมเกิ ดการเปลี่ยนแปลงและเป็ นประชากรที่
มีลักษณะวิพากษ์ ถ้าพิจารณาดูจะเห็นว่าตลอดเวลาที่ผ่านมา โรงเรี ยนจะทําให้ นักเรี ยนเป็ นเพียงวัตถุ
ชิ ้นหนึ่ งที่คิ ดได้ โรงเรี ยนต้องค้นหาภาษาแห่งการวิพากษ์และความหวังที่จะทําให้นักเรี ยนสามารถที่
จะสรุ ปรวมมโนทัศน์ความสัมพันธ์ อย่างเป็ นระบบระหว่างความฝั นกับความจริ ง”
โรงเรี ยนบ้านท่าล้งและชุมชนชาวบรู ยังขาดคุ ณลักษณะการเรี ยนการสอนเชิ งวิพากษ์
(Critical pedagogy) กล่ าวคือลักษณะหลักสู ตรของโรงเรี ยนและชุมชน รวมทั้ งหลักสู ตรแฝงไม่ได้
มุ่งเน้นประเด็นการวิ พากษ์ การพูดคุยหรื อทํากิจกรรมเพื่ อสะท้อนถึ งปั ญหาของสังคมหรื อชุมชน
รวมถึ งปฏิบัติการทางสั งคมการเมืองการเรี ยนการสอนในชั้ นเรียนส่ วนใหญ่มักจะเป็ นเพียงการเรี ยน
ตามหนังสือเรี ยนตามหลักสูตรขั้ นพื้ นฐานแม้แต่การเรี ยนวิชาสังคมศึ กษาที่เกี่ยวข้องกับประเด็นทาง
สั งคมก็มิได้ มีการถกประเด็นพูดคุยถึงปั ญหาหรื อสภาวการณ์ของสังคมไทยและของชุ มชนชาวบรู
ในปั จจุ บันการเรี ยนรู้ ส่ วนใหญ่เป็ นการสื่ อสารทางเดียวครู ไม่ค่ อยเปิ ดโอกาสให้เด็กได้แสดงความ
คิ ดเห็ นหรือเปิ ดประเด็นทางสังคมเพื่ อสร้างพื้นที่/เวที การสนทนาร่ วมกันระหว่างครู กับเด็ กนักเรียน
หรื อระหว่ างเด็ กนักเรี ยนด้วยกัน ทําให้ เด็ กชาวบรู ยังขาดกระบวนการคิ ดและสร้างมโนทัศน์
ความสั มพันธ์อย่างเป็ นระบบระหว่างความความฝั นจินตนาการและความเป็ นจริงทางสังคมได้
นอกจากนี้ ยังมีประเด็นแนวคิดเกี่ยวกับความรุ นแรงเชิงสัญลักษณ์ (Symbolic violence)
โดยBourdieu1977 (อ้างในสุ ภางค์ จันทวานิ ช 2551: 240-241) ได้เสนอแนวคิ ดหลักเกี่ ยวกับกลไก
ที่ ทําให้ เกิดความไม่ เท่าเทียมกันทางสังคมว่ า “ความรุ นแรงเชิงสั ญลักษณ์ (Symbolic violence) คือ
การสร้างภาพลวงตาที่ถู กกําหนดให้เกิดขึ้ นผ่านความยิ นยอมและกลายสภาพเป็ นการถู กครอบงํา
การถูกครอบงําที่เกิดขึ้ นไม่สามารถถูกส่ งกลับคืนไปยังผู ้ ครอบงําได้ เพราะความเข้าใจสภาพการณ์
และความสัมพันธ์ที่มีต่อผู ้ ถู กครอบงําใช้ความรู้ เป็ นเครื่องมื อ “ความรู้” จึ งเป็ นแบบของโครงสร้ าง
ความสั มพันธ์ในการครอบงําทําให้ความสัมพันธ์ ในการครอบงําปรากฏขึ้นอย่ างเป็ นธรรมชาติ โดยผู้
ถู กครอบงําไม่ รู้ ตัว ระบบการศึกษาคื อรูปแบบของการใช้ความรุ นแรงเชิ งสั ญลักษณ์ โดยชนชั้ น
ครอบงํา”พบว่า โรงเรี ยนมีการใช้ความรู ้เป็ นเครื่องมื อในการสร้ างสํานึ กความเป็ นไทย ความรัก