untitled - page 53

๔๓
บทที่ ๔
ผลการวิเคราะหขอมูล
การวิ จัยเรื่องการศึกษาอั ตลักษณ ประเพณีผีตาโขน ประเพณี ผีขนน้ํ า และประเพณีแห
ดอกไม : การออกแบบสร างสรรคชุดการแสดงสําหรับการนําเสนอภาพลักษณการทองเที่ยวจั งหวัด
เลย มีผลการวิเคราะหขอมูลดั งนี้
๔.๑ บริบทเกี่ยวกับประเพณีและการละเลนของจังหวั ดเลย
๔.๑.๑บริบทเกี่ยวกับประเพณีผี ตาโขน
๔.๑.๑.๑ ที่มาของประเพณีผีตาโขน
ผีตาโขนเปนชื่อการละเลนชนิดหนึ่ง โดยที่ผู เลนจะมีการทําหนากากผี
ตาโขนขึ้นมาเพื่อการสวมใส โดยที่หนากากผีตาโขนนั้นจะมีลักษณะที่นาเกลียดนากลัว มี การสวม
เครื่องแตงกายที่มิดชิ ดและเต็มไปดวยสีสั นจากลวดลายของผาและการประดับตกแตงจากเศษผา
แลวเขารวมเดินในขบวนแห สําหรับการละเลนผีตาโขนนั้นมี เฉพาะงานบุญประเพณีทองถิ่นในเขต
อําเภอดานซาย จังหวัดเลย ชาวบ านเรียกวา “งานบุญหลวง” หรือบางคนก็เรียกวา “งานบุญ
ใหญ”๑ จากการศึกษา ของสนอง อุปลา ๒ พบวา ประเพณีผี ตาโขนนั้นเปนการละเลนที่เกี่ยวเนื่ อง
กับพิ ธีกรรม คื อการบวงสรวงบูชาวิญญาณผีบรรพชนกลุมชาติพั นธไทยลาว โดยมีความเชื่อวา
“ตนตระกูลนั้นเปนผูสรางบานแปงเมือง เมื่อบรรพชนไดสิ้ นชีวิตไปเป นสิ่งศั กดิ์สิทธิ์ ที่นาเกรงขาม
มีอํ านาจที่จะดลบันดาลใหเกิดความอุดมสมบู รณหรือความหายนะแกบานเมือง”
คําว า “ผีตาโขน” นั้น มาจากคําว า “ผีตามคน” ลักษณะเฉพาะของผี
ชนิดนี้คือที่ขอบตามีขนขึ้นอยูมากมายและยาวผิดปกติ ตามความเชื่อมาจากการแหพระเวสสันดร
และนางมัทรีเขาเมือง คนป าที่เคยอยูรับใชและปรนนิบัติพระเวสสั นดรและนางมัทรีอยากจะมาสง
พระเวสสันดรพระนางมั ทรีและกัณหา ชาลี แตก็ มีความอายชาวบานที่ มาสงเนื่ องจากไมเคยเขา
เมืองมากอน ทํ าให ตองหาวั สดุต าง ๆ มาปกปดรางกาย ดั งนั้นเมื่ อมี งานบุญหลวง ซึ่ งเปนงาน
ประจําปของชาวอําเภอดานซาย จึงมีการจัดขบวนแห พระเวสสันดร พระนางมัทรีและกัณหา ชา
ลีเขาเมืองโดยมีคนปารวมขบวนเดินเข ามาสงดวย ดั งนั้นในการแตงกายเพื่อรวมขบวนจึงมี การคิด
สรางเปนผีตาโขนขึ้นมาเพื่อเลี ยนแบบคนปาขี้ อาย จึงได นําเอาเศษวัสดุที่เหลือใช ในครัวเรื อนมา
ประดิษฐ เปนชุดผีตาโขนจนเปนประเพณี ดังปรากฏวาวั สดุที่นํามาใชในการสรางหนากากผีตาโขน
นั้นมีการทํามาจากหวดนึ่งขาวเหนียวและส วนโคนของกาบตนมะพร าวแหงนํามาเจาะเปนชองลูก
ตา และเขียนหน าตาดวยเขมาไฟจากดินหมอ ขมิ้น และปูนขาว นอกจากนี้ ยังใชเศษผาหม มุ ง
เกาที่ขาดและ/หรือจีวรของพระที่ไม ไดใชแล วนํามาสูการปรับปรุ งและคิดออกแบบสรางสรรค เปน
ชุดเครื่องแตงกายสํ าหรับผีตาโขน
๑ ธรรมาสน์ นิยมรัตน์จรูญ. (๒๕๕๓). การออกแบบเรขศิลป์ สําหรั บงานประเพณีผีตาโขน. วิทยานิพนธ์ปริ ญญา
ศิลปกรรมศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาวิชานฤมิตศิลป์ ภาควิชานฤมิตศิลป์ คณะศิ ลปกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิ ทยาลัย, หน้า ๙.
๒ สนอง อุปลา. (๒๕๔๖). พัฒนาการประเพณี ผีตาโขน อําเภอดานซาย จังหวัดเลย. วิทยานิพนธปริญญาศิลปศาสตร
มหาบัณฑิต สาขาไทศึกษาเพื่อการพัฒนา บัณฑิตวิทยาลัย สถาบันราชภั ฏเลย, หนา ๑๕๕.