untitled - page 43

๓๓
มโน พิสุทธิรั ตนานนท อธิบายว า ศิลปะพื้นบาน หมายถึง ผลงานที่ใช
วั สดุพื้ นถิ่นในการประดิ ษฐสราง โดยมี องคประกอบสําคั ญคือความคิ ด ฝมื อ ความเรียบง าย
ประโยชน ใช สอยและและความงามที่ ตั้ งอยู บนพื้ นฐานของธรรมชาติ แวดล อม สั งคม
ขนบธรรมเนียมประเพณีและความเชื่ อ๓๘
เทอดศักดิ์ มหาเรือนทรง อธิบายว า ศิลปะชาวบานหรื อศิลปะพื้นบาน
หมายถึง ผลงานที่เกิดจากการคิดและการทําขึ้นโดยชาวบานเพื่อสนองต อความตองการนํ าไปใชให
เกิดประโยชนตอการดํารงชีวิ ตและการดําเนินชีวิตในแตละวั น ตามวาระโอกาสตาง ๆ ทั้งในเรื่องที่
เกี่ยวกับส วนตัวและสังคม ลักษณะเด นที่มั กพบในผลงานคือ มีความเรี ยบงายในรูปแบบและมี
ความจริงใจในสิ่ งที่แสดงออกมาเพื่อตอบสนองตอประโยชนใช สอยอยางเต็ มที่ เชน การทําสุมไว
สําหรับการจับปลาแองน้ําตื้น สวนการทําลอบไซนั้นก็มีไวสํ าหรับการดักปลาในย านที่มี ลํ ารางน้ํา
ไหลผาน สวนการทําแห อวนนั้นก็มี การทําไวสํ าหรับการจั บปลาในเขตน้ําคอนข างลึก เช น บึง
ลําน้ําหรือการทําตุกตาดวยดินเหนียวเพื่อใชในพิธี “เสียกบาล” หรือพิธีสะเดาะเคราะห๓๙
๒.๔.๘.๒ สาเหตุการเกิดศิลปะพื้นบาน
ศิ ลปะพื้ นบ าน หรื อ ศิ ลปะชาวบานนั้ นตามแนวคิ ดของ Soetsu
Yanaki เห็นวา ความเปนศิลปวั ตถุ (Object) ไมไดเกิดจากความประสงคส วนตัวของชาง แต เป น
ความพยายามของชางที่เกิดจากการฝกฝนและผลิตงานนั้นซ้ําแลวซ้ําเลาสืบทอดมต อกันมาหลาย
ชั่วอายุคน มากกวาที่จะพยายามทําใหดู เปนศิลปะ มีการสรางรูปทรงหรือรูปแบบที่เรียบง ายเนน
ความงามที่เกิ ดจากพลังของวัสดุ ตามธรรมชาติที่มี อยู ในทองถิ่ นนั้น ๆ ที่ สําคั ญคือมี ความเป น
เอกลักษณพิเศษเฉพาะถิ่น เชนเดียวกั บเอกลักษณที่เกิดจากการผลิตดวยมือ ๔๐ สาเหตุของการเกิด
ศิลปะพื้นบานมีดังนี้
๑) ความจําเป นด านประโยชน ใช สอย ที่ มนุษย ต องการความ
สะดวกสบายและความสุขตอการดําเนิ นชีวิ ต จึงมีการสร างสรรคผลงานศิลปะพื้ นบานขึ้นมาตาม
ความจําเปน๒ ประการคือ๔๑
๑.๑) ความจําเปนดานร างกาย ที่ เนนการใช สอยเปนหลั ก เชน
การสรางเครื่องมือในการหาอาหาร เครื่องมือการประกอบอาชี พและเครื่องใชไม สอยของชาวไร
ชาวนาที่ต องมีการคราด ไถ อาทิ กระออม กระพ อม คุตีขาว กระบุ ง ตะกรา ระหัดวิดน้ํ า
ครกตําขาว ฯลฯ โดยที่มนุษยผูสรางก็จะมีการปรับเปลี่ ยนใหสอดคลองกับการใช สอยและความ
งามจากรูปทรงโครงสราง
๓๘ ศิลปะพื้ นบานนั้นถือว ามีความหมายตอการดําเนินชีวิต และมีคุณคาตอการบํารุ งขวัญและที่สําคัญคือการเปนผลงาน
ศิลปกรรมที่มีการศึกษาและการสืบสานที่เปนไปในเชิงวัฒนธรรม คําวาศิลปะพื้นบาน(Folk Art) บางครั้งก็มีการใชคําวาศิลปกรรมพื้นถิ่น
(Local Art)และหัตถกรรมพื้นบาน (Folk Crafts) หรืออาจเรียกได วา ศิ ลปหัตถกรรม (Creative Crafts) อานใน มโน พิสุทธิรัตนาน
นนท. (๒๕๓๙). ศิลปะพื้นบาน. กรุงเทพฯ : ภาควิชาทัศนศิลปศึกษา คณะศิลปกรรมศาสตร มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิ โรฒ, หนา ๔.
๓๙ เทอดศักดิ์ มหาเรือนทรง. (๒๕๒๔). หัตถกรรมพื้ นบาน ย านลพบุรี. ใน สมบัติไทย. ที่ระลึกในงานสมบัติไทย-ยูงทอง ๒๔
เปดศูนยวัฒนธรรมจังหวัดลพบุรี วิทยาลั ยครูเทพสตรี วางศิลาฤกษอาคารเรียนโรงเรี ยนสาธิต วค. เทพสตรี ๑๗-๒๑ ตุลาคม๒๕๒๔.
เจริญวิทยการพิมพ, หนา หนา ๑๐๑-๑๑๔.
๔๐ ณัฐยา ทิพรัตน. (๒๕๔๓). ภูมิปญญาไทยกับการพัฒนา. ใน แนวโนมศิ ลปศึกษาร วมสมัย. มะลิฉั ตร เอื้ออานันท
บรรณาธิการ. กรุงเทพฯ : ศูนยตํ าราและเอกสารทางวิชาการ คณะครุศาสตร จุ ฬาลงกรณมหาวิทยาลั ย, หนา ๕๗-๗๕.
๔๑ สวนศรี ศรีแพงพงษ . (๒๕๓๖). สาเหตุที่เกิดศิลปะพื้ นบาน. ใน จันทรเกษมศิลป. นิทรรศการผลงานศิลปะนิ พนธ ณ
หองสัมมนาอาคารหอสมุดมานิจ ชุมสาย สถาบันราชภัฏจันทรเกษม, หนา ๔๑-๔๓.