untitled - page 44

๓๔
๑.๒) ความจํ าเปนดานจิ ตใจ ที่ เนนความเพลิ ดเพลินและความ
พอใจเปนสําคั ญ การสรางสรรคจะเนนความสวยงาม ความไพเราะ จากการออกแบบจัดวางอย าง
มี ระเบียบ เชน ศิ ลปะที่ เกี่ยวข องกับการตกแต งร างกาย บานเรือน ภาพเขี ยน ภาพปู นปน
ลวดลาย วรรณคดี นาฏศิลปและดุ ริยางคศิลป
๒) ความต องการ ที่อยู ภายใตหลั กแหงกฎสัจธรรมและธรรมชาติ ที่
มนุษยตองมีการดิ้นรนเพื่อความอยูรอด การสนองความตองการตามปจจัย ๔ ประกอบด วย ที่ อยู
อาศัย อาหารการกิ น เครื่องนุงหมและยารักษาโรค เชน การปนภาชนะเครื่องปนดินเผาเพื่อไวใช
ในการเก็บกั กน้ํา การสรางที่อยูอาศัยจากดินเหนียว หิน จากไมและใบไม หรื อหญา เชนเดียวกั บ
การคิดคนสรางวิธี การจักสานให เปนรู ปทรงดวยการใชเถาวั ลย ไมไผหรื อหญาก็เพื่อเปนภาชนะ
สําหรับเก็ บขาวของ และยังมีการคิดค นเสนใยจากธรรมชาติ ทั้งจากป าน ฝาย ไหม เพื่อนํ ามาถัก
ทอสําหรับทําเป นเครื่องนุงหม
๓) ความเชื่ อความศรัทธา ศิลปะพื้นบานของไทยนั้นสวนใหญ มีความ
ผูกพันกับความเชื่อความศรั ทธาในพุทธศาสนา ๔๒ และความเชื่ อในสิ่งลี้ลั บอื่น ๆ เช น การเขี ยน
จิตรกรรมฝาผนังเรื่องราวพุทธประวัติ ทศชาติชาดก ประเพณีและวิถีชีวิ ตในทองถิ่นมาเขียน
๒.๔.๘.๓ ขอบเขตของศิลปะพื้นบาน
คําว า “พื้นบาน” ตามคติชนวิ ทยา (Folklore) นั้นมี เงื่อนไขที่สํ าคัญ
กํากับว าวาจะตองเปนความรูที่สืบทอดต อกันมา เปนความรูของปวงชนที่ไม สลับซับซ อน เป นวิถี
ชีวิ ตที่แท จริงของกลุมชนและเป นสิ่งที่แสดงบุ คคลภาพของคนและสังคม ๔๓ ดั งนั้นคําว าศิลปะ
พื้นบ านเปนสิ่ งที่ชาวบ านทําขึ้น โดยมี ลั กษณะและรูปแบบที่ ทําขึ้ นนั้นอิ งอยูกั บสภาพแวดลอม
ขนบธรรมเนียมประเพณี ที่มี การถายเทและสื บทอดต อกั นมา และมีลั กษณะเฉพาะตัว ไม
เหมือนกัน ศิลปะพื้ นบาน ประกอบดวยศิลปะ ๒ ระดับคือ
๑) ระดั บพื้ นเมื อง หมายถึ ง ศิลปะที่ มี รู ปแบบแพรหลายอยาง
กวางขวาง จนเปนเอกลักษณของหลาย ๆทองถิ่น อาจมีการพบเห็นไดทั้งในหมูบานชุมชนและใน
เมือง เชน ผ ามัดหมี่ ที่แพรหลายกระจัดกระจายอยูทั่วไปในตลาดภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สวน
การเลนมโนราห ก็เป นของชาวบานชาวเมืองในภาคใตของประเทศไทย เชนเดียวกั บการฟอนเล็ บ
และการรําดาบ ก็มักพบเห็นอยูโดยทั่วไปในภาคเหนือ และการเลนเพลงเรือก็นิยมเลนกันในภาค
กลาง
๒) ศิลปะพื้นบาน หมายถึ ง ศิลปกรรมที่มีรู ปแบบเฉพาะของหมูบาน
(Village) ที่อาจเป นชุมชนเดียวหรือหลายชุมชนที่มี ความคลายคลึงกันในเรื่องของความเปนมา
ของชาติพันธุ การทํ ามาหากินและการแยกกลุมกันอยูโดด ๆ หางไกลจากการติดต อกับชุมชนเมือง
เชน ผาตี นจกของชาวบานลาวพวน ตําบลหาดเสี้ยว อํ าเภอศรีสัชนาลัย จั งหวัดสุโขทั ย ผาซิ่น
ตีนจกของชาวบานอําเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ
๔๒ ทัศนคติเกี่ยวกั บจักรวาล ความเชื่อเกี่ยวกั บเขาพระสุเมรุ ความเชื่อเรื่ องนรก สวรรค อุ ดมคติเกี่ยวกับพุทธลั กษณะ ลวนมี
อิทธิพลตอรูปแบบของศิลปกรรม ส วนศิลปะพื้นบานอีกประเภทหนึ่งที่ สะทอนใหเห็นถึงระบบความเชื่ อที่ไม ใชพุทธศาสนาของชาวบาน
คือ ศาลเจา ศาลพระภูมิ ตุ กตาเสียกบาล การป นเมฆ และศิลปะเกี่ ยวกับการเซนไหววิญญาณอื่น ๆ
๔๓ วัฒนะ จูฑะวิภาต. (๒๕๓๕). ศิลปะพื้ นบาน . ใน ศิลปศึกษา ศึ กษาศิลปะ. สั นติ คุ ณประเสริฐ สมใจ สิทธิชั ย
บรรณาธิการ. กรุงเทพฯ : สํานักพิมพจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย, หนา ๒๘๓-๓๒๒.