untitled - page 45

๓๕
๒.๔.๘.๔ ลักษณะของศิ ลปะพื้นบาน
สวนศิ ลปะพื้นบานเกิ ดขึ้นมาควบคูกับการดํารงอยูของมนุ ษย ที่เกิด
จากความตองการใช สิ่งตาง ๆ เพื่อการดําเนินชีวิ ต สิ่งนี้จึงเปนแรงผลักดั นใหมนุษยคิ ดสรางผลงาน
ขึ้น ศิลปะพื้ นบานจึงเปนการสรางสรรคทางวัตถุ ที่สอดคลองกับรสนิยมทางจิ ตใจของมนุษยที่ มี
ความพึงพอใจในรูปราง ทรวดทรง สีและลวดลายที่ แตกตางกั นออกไปตามแนวคิด คติความเชื่อ
อยางไรก็ตามศิลปะพื้นบานที่สวนใหญ นั้นมั กสะทอนภาพของความเรียบงายออกมา สงผลใหตั ว
ผลงานมีลั กษณะที่โดดเดนเปนเอกลักษณและมีแบบอยางเฉพาะตั วเอง ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้๔๔
๑) ความเรี ยบงายและมี รูปแบบอิ สระ หมายถึ ง การไมมี รูปแบบ
เฉพาะทั้งรูปทรงและขนาดที่ไมคงที่หรื อตายตัว หรื อมีการออกแบบไวล วงหนา ซึ่งการประดิ ษฐ
สรางงานศิลปะพื้นบานในแตละชิ้ นนั้นขึ้นอยูกั บวัสดุที่ ใชประดิษฐสรางเปนสําคัญ การปรับและ
แปรผันรูปแบบจึงไมสลับซับซอน สงผลทําใหตัวผลงานมีความเรียบงาย และที่สําคัญช างก็มีอิ สระ
ในการคิดออกแบบไดตามความพึงพอใจ
ความเรียบงายในงานศิลปะพื้ นบานถือวาเปนเสนหทางความงาม
เชิงศิลปะอยางหนึ่งถือวาเป นความงามตามธรรมชาติ จากความซื่ออันเปนผลมาจากการสะทอน
ภาพของการดําเนินชี วิตที่ อยู ในกรอบของสังคมและวั ฒนธรรมแบบชาวบ าน ผลงานจึงถู กผลิต
ออกมาอยางบริสุทธิ์ ใจ สอดแทรกด วยอิทธิพลทางจิตใจ ความเชื่ อความศรัทธาและวิถีแห งการ
ดําเนินชีวิต ดังเชนบทเพลงพื้นบานและการละเลนพื้ นเมืองที่ มีทั้งเนื้ อรอง ทํานองและท าทางที่
เขาใจงาย ซึมซับและซาบซึ้ งไดอย างรวดเร็วโดยไมต องตีความมาก๔๕
๒) ประโยชน ใชสอย ถือว าเป นปจจั ยสําคัญต อการสรางงานของ
ชาวบาน เพราะการสรางงานในแตละประเภทก็เพื่ อนํามาใชสอยโดยตรงในชี วิตประจําวัน
๓) วั สดุทองถิ่ นที่ชางนํ ามาผลิต อั นเนื่องมาจากความจําเป นและ
ความตองการใชประโยชน จึงนําเอาสิ่งมีอยูในธรรมชาติรอบตัวมาสรางเปนผลงานซึ่งวัสดุ ที่มีอยูนั้น
ก็มี ทั้งที่มี คุณภาพดีและไมดีนัก ดังนั้นวัสดุจึงถือวาจะเปนตัวกําหนดรู ปแบบและวิธีการสรางงาน
ศิลปะพื้นบาน
๔) ใชเวลาวางในการประดิษฐและสร างผลงาน โดยมีเป าหมายเพื่ อ
ใช เพื่อให เพื่อการแลกเปลี่ยนการสรางผลงานในแตละชิ้นจึงไม ตองเรงรีบ กระบวนการสรางงาน
จึงดําเนินตามความพึ งพอใจ มี เวลาใหคิ ดประดิ ดประดอย โดยเฉพาะในสวนที่เป นลวดลาย
ละเอียด ผลงานที่ออกมาจึ งมักสะทอนใหเห็นถึงความประณีตเป นหลัก
๕) มี ลักษณะเฉพาะถิ่ น (Local Style) ที่ สืบทอดและเอาอยางสื บ
ทอดตอกั นมาในทองถิ่ น และเป นแบบอย างที่สามารถเสริ มสรางรสนิ ยมดานความงามที่ มี
ลักษณะเฉพาะขึ้น
๖) สรางขึ้นดวยความบริสุ ทธิ์ใจและจริงใจ อั นเกิดจากการที่มี อิสระ
ในการคิดและสรางสรรครูปแบบ ผลงานจึงไมมี ความซับซอนหรื อมีกรรมวิธี การประดิษฐที่ยุ งยาก
ตรงไปตรงมา ไมมีการปรุงแตงจนเกินความจําเปน
๔๔ มโน พิสุทธิรัตนานนนท . (๒๕๓๙). ศิลปะพื้นบ าน. กรุงเทพฯ : ภาควิชาทัศนศิลปศึกษา คณะศิลปกรรมศาสตร
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, หนา ๑๔-๑๘.
๔๕ วัฒนะ จูฑะวิภาต. (๒๕๔๕). ศิลปะพื้นบาน. กรุงเทพฯ : สิปประภา, หนา ๒๑.