untitled - page 56

๔๖
ซาย สวนขบวนแหในพิธีกรรมนั้นจะมีบั๊งไฟที่ถูกชาวบานชวยกันหามมารวม โดยมีเจาพ อกวนนั่ง
อยูบนสวนหัวของบั๊งไฟ ทั้งนี้ก็ เพื่อแสดงใหเห็ นวา “เปนการแห บั๊งไฟของชาวดานซายนั่นเอง” ๔
สวนพิ ธีกรรมในตอนเย็ นนั้นถื อวาเปนวั นสุ ดท ายของการฟงเทศนฟง
ธรรม ชาวบานจะต องมีการเตรี ยมตัวแห “กั ณฑ หลอน” โดยทางวัดโพนชั ยก็จะมีการนิ มนต
พระภิกษุตามวัดตาง ๆ มารวมในการเทศน
๔.๒.๒.๒ ผูที่เกี่ยวของกับประเพณีผีตาโขน
ประเพณีผี ตาโขนสมัยโบราณของชาวอํ าเภอดานซาย จั งหวัดเลยนั้น
จะมีผีตาโขนใหญและผีตาโขนนอยรวมในพิธี การถวายผีเจานายหลังจากที่ พิธีเชิญพระอุปคุ ตเสร็จ
สิ้น และมีการบายศรีสูขวัญเจาพอกวนและเจาแมนางเทียมจะออกมาตอนรับ โดยการนําสุราขาว
ปลา อาหารมาเลี้ยงผีตาโขนเพื่ อเปนการตอบแทน
สํ าหรับพิธีการบายศรีสู ขวัญนั้น จัดทําขึ้นเพื่อบู ชาอารั กษลั กเองและ
เปนการบวงสรวงดวงวิ ญญาณอันศักดิ ์สิทธิ์ของเจาในอดีต และเพื่อใหเปนสิริ มงคลแกเจาพ อกวน
ซึ่งเปนตัวแทนของดวงวิญญาณอันศักดิ์ สิทธิ์ ในสวนของการทํ าบายศรีสู ขวัญนั้นจะมีการนําใบตอง
มาตัดเปนกลี บซ อนกั น ๙ ยอด ๒ ชั้น โดยที่ ชั้ นที่ ๑ นั้ น มี ๖ ยอด และชั้นที่ ๒ มี ๓ ยอด
ตอจากนั้นจึงมีการนํ าดอกไมสีขาวมาเสียบตรงปลายกลีบใบตองทุกกลีบ แล วจึงนําเส นดายสีขาว
มาพันรอบบายศรีสูขวั ญชั้นละ ๓ รอบ เชนเดี ยวกับการนําเครื่ องเซ นมาประกอบในพิธีกรรมการ
บายศรีสู ขวัญ โดยการนําไปใสไวตรงกลางของพานบายศรี อันประกอบดวย หมาก กล วย เมี่ยง
ออย ขาวสาร ขนมคาวหวาน ไขดิบ ๑ฟอง ไข ตม ๑ ฟอง ไกต ม ๑ ตัว ขาวเหนียว ขาวตม
มัด เหลาขาว ๔ ขวด เทียนไขสีเหลื อง เทียนเวียนศีรษะและเงินตามแตจิตศรัทธา๕
อย างไรก็ ตามประเพณีผี ตาโขนเป นการละเลนที่ สืบเนื่ องกิจกรรม
ประเพณีของชาวบานนั้นจะมีเจาพอกวนเป นผูนําในการทํากิจกรรม การเปนผูนําในขบวนแห การ
เขาทรงและกําหนดวั นเลนผีตาโขน การละเล นผีตาโขนยังเปนพิ ธีปฏิบัติ ทั้งในเชิงความเชื่ อถือใน
เรื่องภูตผี และวิญญาณ ศาสนาพุทธและศาสนาพราหมณเกี่ ยวกับศาสนาพุ ทธคื อการแหพระ
เวสสันดรเขาเมือง เกี่ ยวศาสนาพราหมณคือพิธี บายศรีสูขวั ญและเกี่ยวกับภูตผี คือการอัญเชิ ญดวง
วิญญาณผีเจานายในอดีตมาเขาทรงและขออนุญาตก อนจั ดงานบุญหลวงและมีการแหขบวนผี ตา
โขนไปคารวะ “เจาพ อกวน” เจาแมนางเทียม” ซึ่งเปนผูที่ใหดวงวิญญาณในอดีตเขาทรง ๖ดังนั้น
อาจกลาวไดวา หั วใจสําคัญของพิธีกรรมในรูปแบบของการแห พระในประเพณีบุญหลวงนั้น อยูที่
การอัญเชิญพระพุทธรูป ซึ่งเป นองคสมมติแทนพระพุทธเจามายังบริเวณพิ ธีการบายศรีสูขวัญและ
แหไปยังวัดโพนชัย วัดที่เป นศูนยกลางทางพุ ทธศาสนาของชาวอําเภอด านซาย ในพิธี กรรมนี้จะมี
ทั้งพระสงฆ ผูเฒาผูแก พวกเลนผีตาโขน คนที่เลนเปนคนปา ทั่งบั่ง ตลอดจนการใชเครื่องดนตรี
๔ รัตนา แสงสว าง. (๒๕๕๒). หองสมุดผูสูงอายุ. เลย : คณะมนุ ษยศาสตรและสังคมศาสตร มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย,
หนา ๑๔๓.
๕ ศูนยวัฒนธรรม จั งหวัดเลย และคณะ. (๒๕๔๐). สมบัติเมืองเลย. เลย : รุงแสงธุรกิจการพิมพ, หนา ๘๑.
๖ กาญจนา สวนประดิษฐ. (๒๕๓๓). ผีตาโขน : ศึกษาเฉพาะกรณีอําเภอด านซาย. วิทยานิพนธปริญญาศิลปศาสตร
มหาบัณฑิต สาขาไทยคดี ศึกษา (เนนมนุษยศาสตร) มหาวิทยาลั ยศรีนครินทรวิ โรฒ มหาสารคาม, หนา ๑๖๙-๑๗๙.