untitled - page 35

๒๕
๒.๔.๔.๑ การรับรูทางตา
การรับรู ทางตานั้นจะเริ่มตนขึ้นเมื่ อมนุษยรั บเอาข อมูลที่มองเห็นผ าน
เขาสูภายในช องตาดํา กอนที่จะนํ าขอมูลส งตรงเขาสู สมอง เพื่อการแปลความหมาย และสรุ ปผล
ในสิ่งที่สนใจมองนั้นออกมา ดังนั้นการที่มนุษยจะสามารถมองเห็นหรื อมองไมเห็ นในสิ่ งที่ปรากฏ
จึงขึ้นอยูกับปจจัยจากสิ่งแวดลอมทางกายภาพ เชน แสงสวาง ตําแหนงของผูดู ระยะทาง รวมถึง
ปจจัยภายในตัวของมนุ ษยดวย เชน ความเชื่ อ ประสบการณ ความตองการ ความลําเอียงหรือการ
สังเกต ฯลฯ สําหรั บการรับรูที่เกิดขึ้นกับผลงานทัศนศิลป นั้นมีดั งนี้๑๙
๑) รับรูส วนเนื้อหาเรื่องราว (Content) หมายถึง สวนที่ ทําให เขาใจ
ความหมายของผลงาน อาจปรากฏเปนภาพมนุ ษย สั ตว ทิ วทั ศน ฯลฯ ที่ แสดงใหเห็นจริงตาม
ธรรมชาติ ลดสกัดตัดทอนจากความจริงตามธรรมชาติ หรือการแสดงออกตามอารมณความรูสึ ก
๒) รับรู สวนประกอบทางทั ศนศิลป (Visual Elements) หมายถึง
สวนประกอบตาง ๆ ที่นํามาประสานกันใหเกิดเปนคุณคาจากความสัมพันธ ความกลมกลืน ความ
เปนเอกภาพ ความขัดแยงทางโครงสรางของผลงานโดยรวมจากการใชสี จุด เสน แสงเงา พื้ นผิว
ขนาด ทิศทางหรื อตําแหนง ฯลฯ
๒.๔.๔.๒ การรับรู สุนทรียรส
การรับรูสุนทรียรสนั้นถือวาเปนเรื่องที่มี อยูจริงและเกิ ดขึ้นมาจากการ
ที่มนุษยไดกระทบและมีประสบการณกับสิ่งที่เขามากระทบจนทํ าใหเกิดความหลงใหล ดื่มด่ํา และ
เห็นคุณคา แมเพียงเสี้ ยววินาทีเดียว มนุษยทุกคนสามารถรั บรูสุนทรียรสของความงามได เพียงแต
การรับรูจะในอยูระดั บใดนั้นก็ขึ้นกับประสบการณ ของแตละบุคคล ซึ่งการรับรูนั้น ๆ ก็ อาจเกิดขึ้ น
จากใชประสาทสัมผัสทางการมองเห็ น หรือประสาทสั มผัสทางการการไดยินอยางใดอย างหนึ่ง
และสุนทรียรสก็อาจเกิดขึ้ นพรอม ๆ กันก็ ได สําหรับผลของการรั บรูนั้นสามารถแบงออกเปน ๔
ระดับ
๑) ระดับความรูสึก (Feeling) เปนระดับการรับรูดวยประสาทสั มผัส
ที่ใชสัมผัสกับความงาม คือ การมองเห็นความงามของงานทัศนศิลป ด วยตา หรือมองเห็นลีลาการ
เคลื่ อนไหวอันงดงามของศิลปะการแสดง และการไดยินเสียงอันไพเราะของเสี ยงขับรองและ
บรรเลงเครื่องดนตรี การไดยินนี้ ทางดนตรีอาจเรียกวา “ ฟงผานหู (Passive Listening)” สําหรับ
ขั้นการรับรู นี้อาจเกิดขึ้นอยางไมตั้ งใจซึ่งถือวาเปนการสัมผัสเพียงผิวเผินเทานั้น
๒) ระดับจิตใจ (Mind) เป นระดับของการรับรูที่มี ความตั้งใจมากขึ้น
เพราะสุนทรียรสที่ไดจากการมองเห็นหรือการฟ งนั้น มี ผลตอจิตใจของผู รับรู ที่อาจมี การคิด
ไตรตรองตอผลงานนั้น ซึ่งเปนการเกิดอาการติ ดตาตรึงใจ หรือ เกิดความชื่ นชอบในรสแหงเสียงที่
ไดยินนั้นซึ่งเรี ยกไดอีกอยางวา “ ฟงดวยความรูสึ ก (Sensuous Listening)” เชื่อไดอีกเชนกั นวา
ผูรับทุกคนนาจะมีการรับรูในระดับนี้ แลว เพราะผู รับรู อาจจะติ ดใจชื่นชอบในภาพจิตรกรรมบ าง
ภาพ ฉากการแสดงของการแสดงเรื่องใดเรื่องหนึ่ง หรือ ชื่นชอบในเสียงหรือรูปแบบของดนตรีบาง
ประเภทหรือแมแตเสียงรองของนักรองบางคน
๑๙ เดนพงษ วงศาโรจน. (๒๕๔๕). การรั บรูทางทัศนศิ ลป.ใน การรั บรูและจิ นตภาพ. วิรุณ ตั้งเจริ ญ บรรณาธิการ.
กรุงเทพฯ : สันติ ศิริการพิมพ, หนา ๕๕-๖๑.