untitled - page 42

๓๒
จังหวัดกาญจนบุรี มี ขวานสั้น เครื่องมื อตัดสับ จนถึ งการทําเครื่องปนดิ นเผาเปนภาชนะตาง ๆ
สวนที่อําเภอหนองหานจังหวัดอุดรธานี มนุษย ก็ได พัฒนาการเครื่องมือเครื่องใชจากหิน กระดูก
เครื่องปนดินเผา จนเปนแหลงโบราณคดีที่ผูคนยุคปจจุบั นตางเดินทางไปศึกษาเรี ยนรู ๓๔ สําหรับ
การเรียนรูเกี่ยวกับศิลปะพื้นบานนั้น วัฒนะ จู ฑะวิภาต กล าววา กอนเรี ยนรูงานศิลปะพื้นบาน
นั้นควรรับทราบความหมายหรื อคําจํากัดความของคําว า “ศิลปะ คื อ การแสดงออกโดยยึด
อารมณและความรูสึกเป นสิ่งผลั กดันใหเกิดความสวยงาม” “หัตถกรรม หมายถึง งานฝมือตาง ๆ
เชน งานจั กสาน การแกะสลักที่เกดจากฝ มื อชางเพี ยงคนเดียวหรื อมากกว า” และ “พื้ นบาน
หมายถึงกลุ มชนใดกลุมชนหนึ่งที่มีเอกลักษณรวมกัน เชน อาชี พเดียวกั น พูดภาษาเหมือนกัน มี
ความคิด ความเชื่อ ขนบธรรมเนียมประเพณีและนับถือศาสนาเดียวกัน มีเอกลั กษณเดียวกั นและ
พนจากอิทธิพลของวัฒนธรรมเมื องหรือวัฒนธรรมของกลุมชนอื่น ๆ ”๓๕
๒.๔.๘.๑ ความหมายของศิลปะพื้นบาน
คําวา “ศิลปะชาวบาน” มีปรากฏเมื่ อพระยาอนุมานราชธน ไดแปล
ศัพทศิลป ของศิลป พี ระศรี และตีพิมพเปนหนั งสือชื่อ “ศิลปะสงเคราะห ” ในป ๒๕๐๐ โดยเรี ยก
คําว า “ Folk Art” ว า “ศิลปะชาวบ าน” โดยการอธิบายวา คื อการรองรําทํ าเพลง จิตรกรรม
วาดเขียนและอื่ น ๆ ซึ่งมี กําเนิ ดมาจากชี วิ ตจิตใจของประชาชน” วิ มล จิโรจพั นธ ประชิ ด
สกุณะพัฒน และ อุดม เชยกีวงศ ๓๖ กลาววา ศิลปะพื้นบาน ก็ คือสิ่งที่ชาวบ านไดคิดคนและและ
ประดิษฐขึ้น โดยการยึดประโยชนในการใชสอยและความสวยงามเป นหลัก อั นประกอบดวย ๑)
เครื่องใชในครัวเรื อนที่ประดิษฐอย างประณีตสวยงาม เชน กล องยาสูบ เชี่ยนหมาก ขันน้ํา ตู
กระตายขูดมะพราว ฯลฯ ๒) เครื่องแต งกาย เครื่องประดั บและการแตงกาย เชน เสื้ อ ผานุง
แหวน กําไล สายสรอย ฯลฯ ๓) เครื่องประกอบการละเลน เชน ตุกตา ตั วหมากรุก หนังตะลุง
ฯลฯ๔) เครื่องใชประกอบพิธีกรรมทางศาสนา เชน พานพุ มดอกไม เทียนพรรษา พระพุทธรูป
เทวรูป ฯลฯ
ศิลปะพื้ นบานหรือศิ ลปะชาวบาน ตรงกับคําในภาษาอังกฤษวา Folk
Art ซึ่งหมายถึง งานประณีตหัตถกรรมพื้นบานหรือผลงานศิลปะที่ชางในทองถิ่นได ประดิษฐคิดทํ า
ขึ้นตามความคิดเห็นที่ดีงามของตนเองและประโยชนใชสอย โดยไดรับอิทธิ พลจากสภาพธรรมชาติ
ลัทธิความเชื่ อ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี ตลอดจนสภาพความเปนอยู ของสังคม โดยมี
สาระสํ าคั ญคือ (๑) งานนั้ นเป นผลงานของช างนิ รนามที่ ทํ าขึ้นเพื่ อประโยชน ใช สอยใน
ชีวิ ตประจําวัน (๒) มีรูปแบบที่ เรียบง าย (๓) ผลิตขึ้นเปนจํ านวน (๔) มีความเปนธรรมชาติ
ปรากฏอยู (๕) แสดงเอกลักษณทองถิ่น (๖) ผลงานทําด วยมือ (HandMade)๓๗ เมื่อกลาวถึ งคํา
วา “ศิลปะพื้นบาน” แลวนักวิชาการไดใหความหมายไวดังนี้
๓๔ สวนศรี ศรีแพงพงษ . (๒๕๓๖). สาเหตุที่เกิดศิลปะพื้ นบาน. ใน จันทรเกษมศิลป. นิทรรศการผลงานศิลปะนิ พนธ ณ
หองสัมมนาอาคารหอสมุดมานิจ ชุมสาย สถาบันราชภัฏจันทรเกษม, หนา ๔๑.
๓๕ วัฒนะ จูฑะวิภาต. (๒๕๓๕). ศิลปะพื้ นบาน . ใน ศิลปศึกษา ศึ กษาศิลปะ. สั นติ คุ ณประเสริฐ สมใจ สิทธิชั ย
บรรณาธิการ. กรุงเทพฯ : สํานักพิมพจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย, หนา ๒๘๓-๓๒๒.
๓๖ วิมล จิโรจพันธุ ประชิด สกุ ณะพัฒน และ อุดม เชยกีวงศ. (๒๕๔๘). ศิลปะและวัฒนธรรมไทย. กรุงเทพฯ : แสงดาว,
หนา ๓๔.
๓๗ วัฒนะ จูฑะวิภาต. (๒๕๔๕). ศิลปะพื้นบาน. กรุงเทพฯ : สิปประภา, หนา ๑๑-๑๒.