untitled - page 41

๓๑
ชาติหรือประเทศมาเป นระยะเวลานาน จะตองมี ภูมิ ปญญาของกลุมหรื อของชนชาติ หรือของ
ประเทศ อันเรียกวา ภูมิปญญาทองถิ่น (Local Wisdom)”๓๐
นอกจากนี้สังคมไทยในอดี ตเปนสังคมเกษตรกรรมที่สามารถผลิ ตปจจั ย
ในการดํ าเนิ นชีวิ ตไดด วยตนเองเปนส วนใหญ เฉพาะสั งคมในชนบทนั้นเป นสั งคมที่ ใช การ
แลกเปลี่ยนป จจัยกั นมากกวาที่ จะเน นการซื้ อขายกันอย างเปนระบบ ส งผลทําให สังคมมีความ
เอื้อเฟอเผื่อแผและเปนสั งคมสมถะมากกวาสังคมที่ มี การแขงขันกั น ดังสํานวนไทยบางสํานวนที่
สะท อนวิถีชี วิตของคนไทยในอดีตได เปนอยางดี ดั งเชน สํานวนที่ วา “ทํ ามาหากิน” หรือ “ทํา
เพียงพอกิ นพออยู” หรือ “เฮ็ดกิ น เฮ็ดกิ น” ก็ลวนที่จะสะทอนใหเห็นว า”การดํารงชีวิ ตในเปนไป
เพื่อการดํารงอยู เปนหลัก ไมกอบโกยหรือละโมบโลภมาก หรือมีการคากํ าไรจนเกินพอดี ๓๑
๒.๔.๗.๓ ลักษณะเฉพาะของภู มิปญญาทองถิ่น
ภูมิปญญาทองถิ่นเปนองคความรูที่สืบทอดจากรุนสูรุนมาเป นระยะเวลา
ที่ยาวนาน มี การบู รณาการเปนองคความรู ที่สมบู รณและสมดุลในตัวเองมาตั้งแตระดับบุ คคล
ครอบครัว เครือญาติ ชุมชน หมูบาน สังคม วัฒนธรรมจนถึ งทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล อมและ
เทคโนโลยี ซึ่ งในอดีตนั้นเปนวิ ธีการผลิตเพื่ อการยังชีพและการพึ่ งพาตนเอง ๓๒ อาจกลาวได วา
วิธีการคิดในฐานะองครวมของการให เหตุผลและการอธิบายก็คื อระบบภูมิ ปญญาที่ ครอบคลุมถึง
วิธีการคิดของสังคม โดยเฉพาะการจัดการกับความสั มพันธทางสังคม ที่มั กปรากฏใหเห็ นเปนรู ป
ของกระบวนการเรียนรู การสรางสรรค การผลิตใหม และการถายทอดความรูผานองค กรทาง
สังคมในทองถิ่น เพื่อปรับตัวให สอดคลองตอการเปลี่ยนแปลงของสภาวะแวดล อม นอกจากนี้ยั ง
แสดงให เห็นถึ งแบบแผนของความสัมพั นธทางสั งคม เชน ความสั มพั นธ ทางเครือญาติ และ
เครือขาย ตลอดจนแบบแผนการใชทรัพยากร เช นที่ดิน น้ํา ป า ซึ่งเปนภู มิปญญาที่สะทอนคุณค า
ทางศีลธรรมของสังคมไดเปนอยางดี ๓๓ ภูมิ ปญญาทองถิ่นมีลักษณะที่ สําคัญบางประการคือ
๑) มีความจําเพาะกับทองถิ่น ทั้งนี้เป นเพราะในแตละท องถิ่นนั้นมี ภูมิ
ปญญาที่มีการสั่งสมขึ้นมาจากประสบการณหรือความจั ดเจนของชีวิตและสั งคมในทองถิ่นหนึ่ง ๆ
๒) มี การบู รณาการเชื่ อมโยงกั นทั้ งในเรื่ องกายใจ สั งคม และ
สิ่งแวดล อมสงผลทํ าใหเกิด
๒.๔.๘ ทฤษฎีเกี่ยวกั บศิลปะพื้นบาน
ศิลปะพื้นบานถูกสรางขึ้นบนพื้นฐานดานประโยชน ใชสอยเพื่อใหชีวิ ตมนุษยเกิด
ความสะดวกสบายเพิ่มมากขึ้น ผลงานส วนใหญจะเปนเครื่ องมือเครื่องไมใช สอยของมนุษย เปน
สําคัญ ถาพิ จารณางานศิลปะพื้นบ านที่ผลิตดวยมือนั้ น จะตองทํ าขึ้นเพื่อการใชสอยก็ จะเห็นวา
งานศิลปะพื้นบานถือกํ าเนิดควบคูมากับวิ วัฒนาการของมนุษย เพราะมนุษยยอมมีการคิดคนและ
หาวิธีการสรางเครื่องมือเครื่องไมใชสอยใหเกิ ดความสะดวกสบายในการดํารงชีวิต ดังจะพบไดจาก
เครื่องมือของมนุ ษยในสมัยกอนประวั ติศาสตร เชน ที่ บานเกา ตําบลจระเข เผือก อําเภอเมื อง
๓๐ อ านรายละเอียดใน ณัฐยา ทิพรัตน. (๒๕๔๓). ภู มิปญญาไทยกับการพัฒนา. ใน แนวโนมศิลปศึกษารวมสมัย. มะลิฉั ตร
เอื้ออานันท บรรณาธิการ. กรุงเทพฯ : ศูนยตํ าราและเอกสารทางวิชาการ คณะครุศาสตร จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย, หนา ๕๗-๗๕.
๓๑ วิบูลย ลี้ สุวรรณ. (๒๕๔๐). มรดกวัฒนธรรมพื้นบาน. กรุงเทพฯ : ตนอ อแกรมมี่, หนา ๑๖-๒๑.
๓๒ ทรงจิต พู นลาภ และคณะ. (ม.ป.ป.). ศักยภาพและสถานภาพของภูมิปญญาไทย. นนทบุรี : สํานักงานคณะกรรมการ
วิจัยแหงชาติ, สหมิตรพริ้นติ้ง, หนา ๑.
๓๓ อานันท กาญจนพันธุ. (๒๕๔๘). ทฤษฎีและวิ ธีวิทยาของการวิจั ยวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ : อมรินทร, หน า ๑๐๓-๑๐๔.