untitled - page 40

๓๐
พัฒนาสืบสานกันมา หรืออาจกลาวไดวา ภู มิปญญาเปนผลมาจากการใช สติปญญาปรับตัวเขากับ
สถานการณ ต าง ๆ ในพื้นที่ ที่กลุ มชนนั้น ๆ ตั้ งหลักแหลงถิ่นฐานอยูและได มี การแลกเปลี่ยน
สังสันทนทางวั ฒนธรรมกับกลุ มชนอื่น ๆ จากพื้ นที่สิ่งแวดล อมอื่นที่ไดมีการติดตอสั มพันธกันและมี
การรั บเอาหรือปรั บเปลี่ยนนํ ามาสรางประโยชนหรื อแกปญหาไดในสิ่งแวดลอมและบริ บทของ
สังคมและวัฒนธรรมของกลุมชนนั้น ซึ่งภูมิปญญามี ทั้งที่เกิดจากประสบการณในพื้ นที่ ภูมิ ปญญา
ที่มาจากภายนอก และภูมิ ป ญญาที่ผลิตขึ้นมาใหม หรื อการผลิตซ้ําเพื่ อการแกปญหาและการ
ปรับตัวใหสอดคลองกั บความจําเปนและการเปลี่ยนแปลง๒๗
สําหรับคําว า “ภูมิปญญาทองถิ่น” หรือ “ภู มิปญญาชาวบาน” ตรงกับ
คํ าในภาษาอั งกฤษว า (Local Wisdom) นั้นมี นักวิ ชาการหลายท านศึ กษาและให นิยาม
ความหมายไวหลายลั กษณะ
ภูมิ ปญญาทองถิ่น หรือภู มิป ญญาชาวบาน (Popular Wisdom) หรือ
ปญญาชนทองถิ่น (Intellectual Organic) หมายถึงพื้นเพรากฐานของความรู ชาวบานหรือความ
รอบรูของชาวบานที่จะเรี ยนรูและสั่งสมประสบการณสืบตอกั นมาทั้งทางตรงคือประสบการณ ดวย
ตนเองหรือทางอ อมซึ่งเรียนรูจากผูใหญ หรือความรูที่สะสมสืบตอกั นมา ๒๘
ภูมิ ปญญาทองถิ่น หมายถึง ความรู ความคิ ดของคนธรรมดาที่ มีการ
เก็บสั่ งสมไว
ภูมิ ปญญาทองถิ่ น หมายถึง แกนหลั กของการมองชีวิ ต การใชชี วิต
อยางมีความสุ ข
ภูมิ ป ญญาชาวบ าน หมายถึ ง ทุ กสิ่ งทุ กอยางที่ ชาวบ านคิ ดไดเองที่
นํามาใชในการแกปญหาเปนสติปญญา เป นองคความรูทั้งหมดของชาวบานทั้ งกวางทั้งลึ กที่ชาว
บานสามารถคิดเองทําเอง โดยอาศัยศั กยภาพที่มี อยู แกปญหาการดําเนินชีวิ ตไวในทองถิ่น สวน
คํ าวา “ภู มิ ปญญาท องถิ่ น” หมายถึง พื้ นเพพื้ นฐานของความรูชาวบ าน ซึ่ งมีลั กษณะที่เป น
นามธรรม เปนโลกทัศน ชีวทั ศน เปนปรั ชญาในการดําเนินชีวิ ต เปนเรื่องเกี่ ยวกับการเกิด แก
เจ็บ ตาย คุณคาและความหมายของทุกสิ่ งทุกอยางในชี วิตประจําวันและลักษรรูปธรรม เชน การ
ทํามาหากิน การเกษตรกรรม หัตถกรรม ศิ ลปะ ดนตรี และอื่น ๆ ๒๙ดั งนั้นภูมิป ญญาทองถิ่นจึง
เปนสิ่งที่มีการสั่งสมขึ้นมาจากประสบการณชีวิ ต สังคมและในสภาพสิ่งแวดล อมที่แตกตางกันและ
มีการถายทอดสืบตอกันมาเป นวัฒนธรรม
๒.๔.๗.๒ การเกิดของภูมิปญญาทองถิ่น
ภูมิปญญาท องถิ่นหรือภู มิ ปญญาชาวบานเกิ ดจากการสะสมและการ
เรียนรูมาเปนระยะเวลายาวนานที่ มีลั กษณะของความเชื่อมโยงสัมพันธกั นไปหมดในทุ ก ๆ เรื่อง
โดยไมมี การแยกสวนกัน ดั งที่ ประเวศ วะสี กลาววา “ชนเหลาใดที่ดํ ารงความเปนกลุมหรือชน
๒๗ เอกวิทย ณ ถลาง. (๒๕๔๐). ภูมิปญญาชาวบานสี่ภาค :วิถีชีวิ ตและกระบวนการเรียนรูของชาวบานไทย. กรุงเทพฯ :
โรงพิมพมหาวิทยาสุ โขทัยธรรมาธิราช, หน า ๑๑-๑๒.
๒๘ สําเนียง สรอยนาคพงษ. (มกราคม,๒๕๓๙). การใชภูมิปญญาทองถิ่นเพื่อสงเสริมการเรียนการสอนในโรงเรียน. สาร
พัฒนาหลั กสูตร, ๑๑,หนา ๒๓-๓๒.
๒๙สํานักคณะกรรมการศึกษาแห งชาติ. (๒๕๔๑). แนวทางสงเสริ มภูมิปญญาไทยในการจัดการปญหา. กรุ งเทพฯ : เอกสาร
อัดสําเนา, หน า๑๐.