ct154 - page 72

64
3.5.3 เจ้าที่
ในระดับปัจเจกบุคคลมีความเชื่อว่า ผี เป็นวิญญาณที่สิ งสถิตอยู่ ในธรรมชาติ โดยเชื่อว่ามี
ผีเจ้ าที่อยู่ทุกหนทุกแห่ง ไม่ว่ าจะเป็นทุ่งนา ป่า เขา แหล่งน้า หากบุคคลเข้าไปทาอะไรในบริเวณดังกล่าว
จะต้องทาพิธี เซ่นไหว้ ถ้าหากรบกวนก็ต้องมีการขอขมา ถ้าปฏิบัติถู กต้องก็จะได้รั บการปกป้องคุ้มครอง
ให้ ประสบผลดี แต่ ถ้ามิได้ทาพิธีให้ ถูกต้องอาจทาให้ เกิดเจ็ บป่วยหรือล้มตาย ความเชื่ อผีที่อยู่ในธรรมชาติ
ยังเกี่ยวข้องกับการผลิตในเรื่ องความอุดมสมบูรณ์ เนื่ องจากเชื่อว่าถ้ ามีการทาพิ ธีเซ่ นไหว้ผี ที่ปกปักรักษา
จะให้ผลผลิตอุดมสมบู รณ์ (อาริยา เศวตามร์.2542:49)
คาว่ า “เจ้าที่ ” ในที่นี้หมายถึง สิ่งศั กดิ์สิทธิ์ หรือผี ที่ดู แลคุ้มครองพื้ นที่เฉพาะในการ
เพาะปลูก รวมถึ งพื้นที่บ้านเรือนด้วย เป็นการตั้งศาลในบริเวณพื้นที่ทากินและบ้านเรือน ซึ่งแตกต่างจาก
“ศาลพระภูมิ ” โดยชาวบ้านจัดแบ่งแยกว่า พระภูมิ ไม่ใช่ผี แต่เป็นเทวดาที่ เคารพนับถือ แต่เจ้าที่ เป็นผี
ที่คุ้ มครองดูแลพื้นที่ สามารถให้คุ ณหรือโทษแก่ตนเองได้ ในแต่ละปีจะมี การเซ่นไหว้ศาลเจ้าที่ ซึ่ งจะ
จัดการเซ่ นไหว้ขึ้น 2 ช่วง คือ การเตรียมพื้นที่ปลูก และหลังการเก็บเกี่ ยวผลผลิต การเซ่นไหว้ ครั้งแรก
เพื่ อขอให้เจ้ าที่คุ้ มครองดูแลพันธุ์พื ชที่ปลูกลงไปในดิน การเซ่ นไหว้ครั้งที่สอง เพื่อ แสดงความขอบคุ ณที่
ทาให้พื ชพันธุ์ออกดอกออกผล และขอขมาในสิ่งที่ได้ ล่วงเกินไป ซึ่งการจัดแบ่ งการตั้งศาลเจ้าที่สามารถ
แบ่งได้ 3 รูปแบบ ตามการผลิตของท้องถิ่น คือ ศาลไร่ ศาลนา และศาลสวน ดังนี้
3.5.4 ศาลไร่
เป็นศาลเจ้ าที่ที่ตั้งขึ้นบริเวณพื้นที่ดอนในการผลิตพื ชไร่ต่ างๆ ทั้งไร่กระวาน และข้าวไร่
โดยคนท้องถิ่นมีฐานความเชื่อว่า พื้นที่นั้นๆ ย่ อมมีสิ่ งศักดิ์ สิทธิ์คุ้มครองดูแล หากมนุษย์ เข้าไปกระทาการ
ใดๆ ในพื้นที่นั้นต้องขออนุญาต แสดงความเคารพต่อสิ่งศักดิ์สิ ทธิ์นั้นๆ โดยทาการเซ่ นไหว้ศาลเจ้าที่ ซึ่ ง
พบว่ า การผลิตพืชไร่ คนท้องถิ่นจะมีการตั้งศาลไร่ หรือเรียกว่า “ศาลตองปละบาย” เพื่อทาการเซ่นไหว้
ผีเจ้าที่
เฉิ น ผันผาย กล่าวว่า คนชองเมื่อก่อน 50 ปี ทาไร่จะต้องยกศาลไร่ บอกเจ้าป่ า เจ้าเขา
ให้รู้ก่ อน เพื่อจะช่วยป้ องกันสัตว์หรือดูแลข้ าวให้สมบูรณ์ สิ่งของที่ให้ศาลคือ ไก่ตั วผู้ 1 ตัว พร้อมตับ
เครื่องใน เหล้า 1 ขวด ใบศรีปากชาม ขนมลูกโทน ขนมใส่ไส้ ขนมป็ อก ธูปเทียน ยาฉุนมวน หมากพลู
จีบ 2 คา ศาลไร่จะให้ครั้ งเดียว ก่อนใส่ข้าว จากนั้นเมื่อย้ ายที่ทากิน เจ้าของมักแสดงเป็นช้างไปเหยียบ
ทาลายเสีย มิ ฉะนั้นจะต้องติ ดตามให้ทุกปี เพราะโยกย้ ายที่ทาไร่บ่อย สรุปแล้วคือการไหว้ ศาลนา ศาล
ไร่ก็เพื่ อประโยชน์ในการบูชาเจ้าที่นั่นเอง (เฉิน ผันผาย. ม.ป.ป.)
การเซ่ นไหว้เจ้าที่ นั้น ในอดีตเมื่อขึ้ นเขาปลูกกระวาน คนท้องถิ่นก็จะทาศาลไร่เช่ นกัน
ซึ่ง ชิ น อยู่ดี กล่าวว่า เมื่อปลูกกระวานแล้วต้องคอยเฝ้ าดูแลอยู่ อีกอย่ างน้อยประมาณ 2 เดือน ก่อนเก็บ
ต้ องเซ่นศาลตองปละก่อน ของเซ่นมี เหล้า 2-3 ขวด ธูปเทียน หั วหมู ไก่ตั วผู้ (ที่ไม่ ตัดหัว) การเซ่ นทาใน