ct154 - page 60

52
3.3พิธีกรรมการเล่นผีหิ้งและผีโรง
การเล่นผีหิ้งและผีโรง เป็ นพิธี กรรมการเซ่นไหว้ผีบรรพบุรุ ษอีกอย่างหนึ่ง ซึ่งในรอบปี ครอบครัว
หรือตระกูลหนึ่ งจะทาพิธีเพี ยงครั้ งเดียว และเลื อกว่าจะทาพิธี ผีหิ้งหรือผี โรงอย่างใดอย่างหนึ่ง (สุเรขา
สุพรรณไพบูลย์. 2542) โดยจะเล่ นช่วงเดือนสี่-เดือนหก เลื อกเอาวันใดวั นหนึ่งตามความสะดวกของทุ ก
คนที่มาพร้อมเพรียงกัน การเล่นผีหิ้งเพื่อจะได้ทราบว่า บรรพบุรุ ษที่ตายไปแล้วมีความสุ ขสบายดีหรื อไม่
และเพื่ อให้ คนตายได้มาเห็ นว่าลูกหลานที่ อยู่มี ความสุ ขสบายดี และยังเป็ นการรวมญาติพี่ น้องให้ มา
พบปะกันอี กด้วย เชื่อกันว่ าผี บรรพบุรุ ษเป็นวิญญาณที่ มี ความซื่อสั ตย์และหวงแหนสมบัติ จึงสถิตอยู่
เพื่ อปกป้องภัยพิบัติต่ างๆ ให้กับคนในครอบครัว หัวหน้าครอบครัวจะทาพิธีบวงสรวงวิญญาณผีหิ้งโดย
จัดเครื่ องเซ่นเป็นอาหารคาว หวาน เป็นประจา ทุกๆ ปี จะมีการละเล่ นเกี่ยวกับวิ ญญาณผีหิ้งนี้อยู่ เสมอ
และเป็ นกิจกรรมสาคัญของครอบครัว (สุ วิชัย โกศั ยยะวัฒน์ . 2543) นอกจากนี้ ยังเป็นการแสดงความ
กตั ญญูต่อบรรพบุ รุษที่ล่วงลั บไปแล้ว ที่สาคัญพิธี กรรมดังกล่าวยังสามารถบ่งบอกได้ ถึงการประพฤติตัว
ของลู กหลานอีกด้วย (สิริ รัตน์ สีสมบัติ. 2547) ซึ่ งการเล่นผีหิ้งจะมีลักษณะคล้ ายๆ กับการทรงเจ้าใน
ลัทธิ พราหมณ์ มีความเชื่ อว่าจะมี วิญญาณของผู้ ที่ล่วงลั บไปแล้ว กลับเข้ามาสิ งร่างตัวแทน (รุ่งเพชร
ผันผาย. 2539)
จากการสั มภาษณ์ พบว่า ความเป็นมาของการเล่ นผีหิ้งและผี โรงนั้น มีหลายความคิดเห็น เช่ น
เฉิน ผันผาย กล่าวว่า ในอดีตมีพวกหนุ่มๆ ดื่ มเหล้ากั นอย่างสนุ กสนาน แล้ วเล่นทาเหมื อนว่าการเชิญผีให้
เข้ ามาประทับร่าง แสดงอาการผีเข้ าทรง ต่อมาพวกผู้ใหญ่จึงนาไปเล่นกั บเรื่อยมาจนกลายเป็ นประเพณี
(เฉิน ผั นผาย : สัมภาษณ์ . 2554) สาหรับพระอาจารย์สุด กล่ าวว่า การเล่ นผีหิ้งและผีโรง นามาจาก
วั ฒนธรรมเขมรที่เข้ ามาตั้งถิ่นฐานในแถบจันทบุรี และคนชองก็นามาเล่นกันบ้าง จนกลายเป็นพิ ธีกรรม
ของคนชอง (สุด ยุทิโก: สัมภาษณ์ . 2554) และพระครู ธรรมสุรคุณ กล่าวว่ า เขาเล่ากันต่อๆ มาว่าเกิด
จากเด็ กเลี้ยงควายในอดี ตเล่นกัน พอผู้ ใหญ่เห็นเข้าก็ ชอบใจก็ให้เด็กไปเล่ นที่บ้านก็เลยเป็นเรื่ องจริงเรื่ อง
จังขึ้นมา ต่อมาก็มี การแพร่หลายสืบต่อมา (ธรรมสุ รคุณ: สัมภาษณ์. 2554)
เหตุผลที่ใช้ คาเรียกพิธี กรรมนี้ ว่ า ผีหิ้งและผีโรงรวมกัน เนื่องจากทั้ ง 2 พิธี กรรมนี้มีขั้ นตอน
พิธี กรรมและจุดประสงค์เพื่อเซ่นไหว้ผีบรรพบุรุษเหมือนกั น แตกต่างที่ ผี หิ้งจะต้องยกหิ้ งผีจากในบ้านลง
ไปตั้งที่ลานบ้าน และจัดพิ ธีกรรมช่ วงเวลากลางคืน ส่วนผี โรง จะต้องสร้ างโรงพิธีเป็ นเพิงสูงไว้ นอกบ้าน
มี หลังคามุงด้วยใบระกาสด ส่วนฝาใช้ไม้ ไผ่ผ่าซีกกั้ นสูงจากพื้นประมาณ 1เมตร มี ผ้าขาวปิดไว้ 3 ด้ าน
ด้ านหน้าเปิดโล่งเอาไว้ (สุทธิวิ ทย์ จรดล.2548 : 87) และประกอบพิธี กรรมในตอนกลางวันเท่ านั้น
สาหรับการเล่ นผีหิ้ง กล่าวคือ เริ่มทาพิธีด้ วยการยกหิ้งผีจากในบ้านลงไปตั้งที่ลานบ้าน และเตรียมสิ่งของ
ที่ใช้ในพิธี กรรม เช่น ขนมต่างๆ ไก่ต้ ม บายศรีปากชาม และขวดเหล้า การทาพิ ธีเริ่ มต้นด้ วย หมอ
ทาพิ ธีจะใช้ด้ายสายสิญจน์พั นรอบศรีษะร่างทรง ปักธูป 3 ดอก แล้วกราบไหว้ผีหิ้ง นาธูปมาปั กที่ลาน
บ้าน เชิญวิญญาณผู้ตายมาเข้ าร่างทรง ซึ่ งการทาพิธี แต่ ละครั้งจะเชิญดวงวิญญาณได้ ไม่เกิน 10 ดวง