bk129 - page 107

99
จิตตภาวนาคือการเจริ ญจิตพัฒนาจิตการฝึ กอบรมจิตใจให้เข้มแข็งมั่นคง
เจริ ญงอกงามด้วยคุณธรรมทั้ งหลาย เช่นมีเมตตา กรุ ณาขยันหมั่นเพียรอดทนมีสมาธิ และสดชื่ น
เบิกบาน เป็ นสุขผ่ องใส เป็ นต้น
ปัญญาภาวนา คือการเจริ ญปั ญญาพัฒนาปัญญา การฝึ กอบรมปัญญา ให้ รู้
เข้าใจสิ่ งทั้ งหลายตามเป็ นจริ ง รู้เท่ าทันเห็นแจ้งโลกและชี วิตตามสภาวะสามารถทําจิ ตใจให้ เป็ น
อิสระทําตนให้บริ สุ ทธิ์ จากกิเลสและปลอดพ้นจากความทุกข์ แก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้ นได้ด้วยปั ญญา
1.2พรหมวิ หาร 4 เป็ นหมวดธรรมที่ หมายความถึ ง หลักความประพฤติ ที่
ประเสริ ฐบริ สุ ทธิ์ ใช้ เป็ นหลักธรรมประจําใจในการดําเนิ นชี วิต และใช้ปฏิ บัติ ต่ อผู้อื่ นเพื่อการ
เป็ นอยู่ร่ วมกันด้วยดี ประกอบด้วยข้อธรรมต่ างๆดังนี้
เมตตา คือ ความรักใคร่ ปรารถนาดี อยากให้ ผู ้ อื่ นมี ความสุ ขมี จิตใจที่ แผ่
ไมตรี และคิดทําประโยชน์ แก่ผู ้อื่น เมตตาจะใช้สถานการณ์ที่ผู ้อื่นกําลังอยู่ในภาวะที่เป็ นปกติสุ ขดี
ไม่มีปัญหาความเดือดร้อนอะไร เราจึงมีท่าทีอยากให้เขาเป็ นสุ ขอย่างสื บเนื่อง
กรุ ณาคือความสงสารคิ ดช่วยให้พ้นทุกข์ ใฝ่ ใจในอันจะปลดเปลื้ องบําบัด
ความทุกข์ยากเดือดร้อนของปวงสัตว์ กรุณาจะใช้ในสถานการณ์ที่ ผู ้ อื่นกําลังประสบความเดือดร้อนมี
ปัญหาหรื อความทุกข์ เราจึงมีจิตใจคอยจะหาทางปลดเปลื้องเขาให้ พ้นจากความทุกข์เดือดร้อนนั้ นไป
มุทิตา คื อความยินดี ในเมื่อผู ้ อื่ นอยู่ดี มีสุ ขมีจิตผ่องใส เบิ กบานกอปรด้วย
อาการแช่มชื่น เบิกบานอยู่เสมอต่อสัตว์ (ผู้อื่น)ทั้ งหลายผู ้ ดํารงในปกติ สุ ขพลอยยินดีด้วยเมื่ อเขาได้
ดี มีสุ ข เจริ ญงอกงามยิ่งขึ้ นไปมุ ทิ ตาจะใช้ในสถานการณ์ที่ ผู ้ อื่ นกําลังประสบความเจริ ญงอกงาม
ประสบความสําเร็ จในชีวิตและหน้าที่การงาน เราจึงควรมีท่าทีพลอยยินดี ส่ งเสริมสนับสนุ นเขาให้
เจริ ญยิ่งขึ้ นๆสื บไป
อุเบกขา คือความวางใจเป็ นกลางอันจะให้ดํารงอยู่ ในธรรมตามที่พิ จารณา
เห็นด้วยปั ญญาคือมีจิตเรียบตรงเที่ยงธรรมดุจตาชั่งไม่เอนเอี ยงด้วยรักและชังพิจารณาเห็นกรรมที่
สัตว์ (ผู ้ อื่ น) ทั้ งหลายกระทําแล้วอันควรได้รั บผลดี หรื อชั่วสมควรแก่เหตุอันตนประกอบพร้อมที่
จะวินิ จฉัยและปฏิบัติ ไปตามธรรม รวมทั้ งรู้จักวางเฉยสงบใจมองดู ในเมื่ อไม่มีกิ จที่ควรทํา เพราะ
เขารั บผิดชอบงานได้ดี แล้ว เขาสมควรรั บผิ ดชอบตนเอง หรื อเขาควรได้รั บผลอันสมกับความ
รับผิดชอบของตนอุเบกขาจะใช้ในสถานการณ์ที่ การกระทําของผู้ อื่ นกําลังทําให้เกิดความเดือดร้ อน
เสี ยหายทําให้หลักการที่ถู กต้องดีงามสู ญเสียไปดังนั้ นแม้ว่าเราจะเคยมี จิตใจปฏิบัติ ต่อผู ้ นั้ นตามข้อ
ธรรมทั้ ง 3ข้อที่กล่ าวมา แต่หากเขากระทําให้ หลักการที่ ดี งานเสี ยไป เราต้องหยุดส่ งเสริ มหรื อ
สัมพันธ์ กับผู้ นั้ น เพื่อรักษาความถูกต้องไว้