151
ที่
มาช่
วยงานที่
บ้
านหรื
อชาวเลที่
มาตั
กนํ
้
าบ่
อที่
บ้
านไปดื่
มหรื
อหากนั่
งเรื
อยนต์
ผ่
านไปมา
เห็
นชาวเลลอยลํ
าหาปลาในทะเลจะจอดเรื
อส่
งข้
าวสารนํ
้
าตาลที่
นํ
าติ
ดเรื
อให้
เป็
นประจํ
า
แม่
เป็
นจี
นแต่
มี
ยายของแม่
เป็
นชาวเล จึ
งนั
บถื
อเป็
นญาติ
พี่
น้
องกั
น (อาวรณ์
เสรี
รั
กษ์
.
สั
มภาษณ์
: 11มิ
ถุ
นายน2550)
วิ
ถี
ชี
วิ
ตชาวเกาะลั
นตาผู
กพั
นกั
นด้
วย การแลกเปลี่
ยนสิ่
งของ การช่
วยเหลื
อด้
านแรงงาน
การให้
ของตอบแทนและการแบ่
งปั
นอาหารกิ
นกั
นมาโดยตลอด แม้
ในเวลาต่
อมาระบบเงิ
นตราได้
เข้
ามามี
บทบาทเป็
นสื่
อกลางในการซื
้
อขายสิ
นค้
า แต่
ชาวเกาะลั
นตาโดยเฉพาะชาวเลยั
งนิ
ยมการ
แลกเปลี่
ยนด้
วยสิ่
งของและการให้
ของตอบแทนมากกว่
า ดั
งคํ
าบอกเล่
าว่
า “สมั
ยก่
อนคนลั
นตาจะ
แลกเปลี่
ยนของกั
น เอาปลา เอาสาด เอาเฌอมาแลกผ้
าถุ
ง เสื
้
อผ้
า ข้
าวสาร เพิ่
งเปลี่
ยนมาใช้
เงิ
น
ชื
้
อขายกั
นประมาณ 50-60 ปี
ที่
แล้
ว แต่
สํ
าหรั
บครอบครั
วที
่
สนิ
ทสนมกั
นเป็
นพิ
เศษหรื
อนั
บเป็
น
ญาติ
พี่
น้
องกั
นหรื
อเป็
นลู
กบุ
ญธรรมเป็
นเกลอกั
นยั
งคงนํ
าสิ่
งของมาให้
มาฝากกั
น”(วาริ
นทร์
กุ
ลสถาพร.
ผู
้
สั
มภาษณ์
: 9พฤษภาคม2550)
หลั
งจากที่
ชาวจี
นเลิ
กทํ
าธุ
รกิ
จเผาถ่
าน เนื่
องจากรั
ฐบาลยกเลิ
กสั
มปทานตั
ดไม้
โกงกาง
ประมาณปี
พ.ศ. 2532ชาวเลและชาวมุ
สลิ
มที่
เคยมี
รายได้
จากการรั
บจ้
างตั
ดไม้
และเป็
นคนงานเตา
ถ่
านต้
องเปลี่
ยนมาใช้
เรื
อเครื่
องหางยาวออกหากิ
นในทะเล ครอบครั
วใดไม่
มี
เรื
อไม่
มี
เครื่
องมื
อ
ชาวจี
นหรื
อเถ้
าแก่
จะลงทุ
นให้
เช่
าซื
้
อโดยนํ
ากุ
้
งหรื
อปลาที
่
จั
บได้
มาผ่
อนจ่
ายตามสั
ดส่
วนที่
ตกลงกั
น
ฤดู
กาลที่
มี
ลมพายุ
หรื
อเจ็
บไข้
ไม่
สบายออกเรื
อหาปลาไม่
ได้
เถ้
าแก่
ก็
จะให้
เบิ
กข้
าวสารอาหารของใช้
ที่
จํ
าเป็
นไปล่
วงหน้
าหากเรื
อหายก็
เริ่
มต้
นใหม่
ไม่
ต้
องชดใช้
ค่
าเรื
อและเครื่
องมื
อจั
บปลา
ลั
กษณะการแลกเปลี
่
ยนการให้
ของขวั
ญและการตอบแทนของชาวเกาะลั
นตาที่
กล่
าวมา
ข้
างต้
นตรงกั
บประเด็
นซึ
่
งอานั
นท์
กาญจนพั
นธุ
์
(2549 : 6) ได้
นํ
าแนวทางที่
โพลานยี
(Polanyi) เคย
วิ
เคราะห์
ไว้
มาขยายความว่
าการจั
ดการแลกเปลี่
ยนในสั
งคมมี
3ประเภทได้
แก่
ประเภทการแลกเปลี่
ยน
ต่
างตอบแทน (reciprocity)ระหว่
างผู
้
คนที่
มี
สถานะภาพทางสั
งคมในระดั
บใกล้
เคี
ยงกั
นประเภทการ
กระจายกลั
บ (redistribution) ในระหว่
างกลุ่
มคนที่
มี
สถานภาพทางสั
งคมและเศรษฐกิ
จไม่
เท่
าเที
ยม
กั
นโดยผู
้
ที่
มี
สถานะภาพตํ
่
ากว่
าลงแรงไปเพื่
อผลประโยชน์
สํ
าหรั
บผู
้
ที่
มี
สถานะภาพสู
งกว่
าในฐานะ
ผู
้
ปกครองมี
การตอบแทนด้
วยความเมตตาหรื
อเป็
นบุ
ญคุ
ณของผู
้
ที่
มี
สถานภาพสู
งกว่
า จึ
งเป็
นการ
สร้
างความชอบธรรมให้
ฝ่
ายผู
้
ปกครอง ขณะเดี
ยวกั
นได้
สร้
างความมั่
นคงให้
อี
กฝ่
ายด้
วยส่
วนอี
ก
ประเภท เป็
นระบบการแลกเปลี่
ยนเชิ
งการค้
าในระบบตลาด (market exchange) เช่
นการใช้
เงิ
นตราเพื่
อ
สื่
อสารในการปฏิ
สั
มพั
นธ์
กั
บคู
่
ค้
าโดยไม่
ต้
องสั
มพั
นธ์
แบบตั
วต่
อตั
ว
