st118 - page 40

30
รู ปแบบการเปลี่ ยนแปลงทางสังคม
การเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่เกิดขึ ้ นนั ้ นมีสาเหตุที่สํ าคัญมาจากการเปลี่ ยนแปลงที่เป็ นไป
ตามธรรมชาติประการหนึ่ง กับการเปลี่ ยนแปลงที่เกิดขึ ้ นจากมนุษย์เป็ นผู้ กระทํ าอีกประการหนึ่ง
แต่ในกระบวนการของการเปลี่ยนแปลงสามารถทําให้ เกิดรูปแบบของการเปลี่ ยนแปลง 2 แบบคือ
รู ปแบบแรกการเปลี ่ยนแปลงแบบเส้นตรง เป็ นการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่กล่าวว่าทุกสั งคมจะมี
วิวัฒนาการแบบเดียวกั นตลอด โดยเปลี่ยนแปลงจากสังคมที่ มีความเจริญของอารยธรรมขั ้ นตํ่า
ไปสู่สังคมที่มี ความเจริ ญของอารยธรรมระดับสูงขั ้ นต่ อไป นักวิ ชาการที่ เสนอรู ปแบบของการ
เปลี่ยนแปลงทางสังคมแบบเส้ นตรงได้ แก่ ออกุสต์ กองต์ เลวิส เฮนรี่ มอร์ แกน และคาร์ ลมาร์ กซ์
เป็ นต้ น รู ปแบบที ่สองการเปลี ่ยนแปลงแบบวัฏจักร เป็ นการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่ ไม่มี ความ
สมํ่าเสมอ สังคมจะมีจุดเริ่ มต้ น จากนั ้ นจะค่ อยๆ เจริญก้ าวหน้ าขึ ้ นเรื่อย ๆ จนถึงที่ สุดก็ จะเสื่ อม
สลายไป คล้ ายกับความเจริญของมนุษย์ ที่เริ่มจากเด็ กทารก เติบโตเป็ นวัยรุ่ น วัยผู้ ใหญ่ วัยชรา
และในที่สุดก็ ตายจากไปหรือหากเปรี ยบเทียบการเปลี่ยนแปลงเป็ นเวลาในวันหนึ่ง ๆคือ เริ่ มจาก
เช้ ามืด สว่าง และมื ด แล้ วค่อย ๆ กลับมาเช้ าใหม่ ซึ่งการเปลี่ยนแปลงแบบนี ้ เมื่ อสังคมมี ความ
เจริ ญถึงจุดสูงสุดแล้ ว ก็ จะค่อย ๆ เสื่อมสลายลง โดยไม่ ได้ สูญหายไป แต่จะมี การปรับปรุ งและ
เจริญขึ ้ นมาใหม่ เช่นสังคมของกรีกอียิ ปต์ จีนอิ นเดีย เป็ นต้ น
การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม
การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมมีนักวิ ชาการหลายท่านได้ กล่าวถึงและเสนอ
แนวคิดต่างๆ ตามกระแสการเปลี่ ยนแปลง ตามแนวคิดของผ่องพันธ์ มณี รัตน์ (2540) ได้ เสนอ
แนวคิดไว้ 3กระแสหลักกล่าวคือ กระแสแรก แนวคิดเกี่ ยวกับเรื่องสมดุลของโครงสร้ างและหน้ าที่
ของสังคมแนวคิดนี ้ ถือว่าหน้าที่ ของสถาบันต่างๆ ในสังคมและวัฒนธรรมเกี่ยวข้ องกันถ้ าเกิ ดการ
เปลี่ยนแปลงไปในส่ วนใดส่วนหนึ่ งแล้ว ก็ ย่ อมทําให้ เกิดการเปลี่ ยนแปลงในส่วนต่ างๆ ต่อไป
นอกจากนี ้ แล้ วส่วนประกอบต่างๆภายในสังคมอาจเกิดการขัดแย้ งกันเองได้ เมื่อเกิดความขัดแย้ ง
กันแล้ วก็จะส่งผลให้ เกิดความตึงเครี ยด ซึ่งความตึงเครียดดังกล่าวทํ าให้ เกิดแนวคิดที่แตกต่างกัน
หลายแบบที่ นําไปสู่การเปลี่ ยนแปลงจากเดิมเล็กน้ อยจนถึ งมากขึ ้ น แม้ ว่าการเปลี่ยนแปลงทาง
สังคม และวัฒนธรรมจะเกิ ดขึ ้ นเรื่ อยๆ ก็ตาม แต่ การเปลี่ยนแปลงนั ้ นก็มีกระบวนการบางอย่าง
เกิดขึ ้ น เพื่อรั กษาวัฒนธรรมเดิมเช่นเดียวกัน การเกิ ดกระบวนการเหล่านี ้ ทํ าให้ การเปลี่ยนแปลง
เป็ นไปอย่ างล่าช้ า กระแสที ่สอง แนวคิดเกี่ ยวกับเรื่ องตัวกําหนดทางเศรษฐกิจ แนวคิดนี ้ เป็ นการใช้
แนวคิดของคาร์ลมาร์ กซ์ (Karl Marx) โดยอธิ บายว่า รู ปแบบของการผลิตหรือวิถี ชีวิตที่เกี่ยวข้ อง
กับการผลิ ตเป็ นตัวกําหนดวิถีชี วิตมนุษย์ เพราะโครงสร้ างทางเศรษฐกิจเป็ นพื ้ นฐานของโครงสร้ าง
ด้ านสังคม การเมือง สติปั ญญา และความนึกคิด โดยทั่วไปไม่ ใช่สามัญสํานึกของมนุษย์ ที่เป็ น