st118 - page 32

22
ตลอดเวลาด้ วยดังนั ้ นบริ บทหรื อสิ่งแวดล้อมระดับต่าง ๆ รอบตัวปั จเจกบุคคลจึงมีอิทธิ พลโดยตรง
ทั ้ งในด้ านการผลิตซํ ้ าสิ่ งเดิ มและการสร้ างสรรค์สิ่ งใหม่ ของสังคม ขึ ้ นกั บคุณลักษณะของ
กระบวนการเรี ยนรู้ และระดับปฏิ สัมพั นธ์ในกระบวนการเรี ยนรู้ ของมนุษย์ กับสิ่ งแวดล้ อมนั ้ น ๆ
โดยนัยนี ้ การลดหายไปของจิตสํ านึกทางสังคมในยุคสมัยใหม่ จึงสัมพันธ์ กับวิ ถีชีวิตของสังคมใน
ยุคทันสมัย (Modernization) หรือโลกาภิวัตน์ (Globalization) หรื ออีกนัยหนึ่งคือการเปลี่ยนแปลง
ไปของระบบความสัมพันธ์ ในระดับต่าง ๆ มีผลกระทบต่ อกระบวนการเรี ยนรู้ ด้ านจิตสํ านึกทาง
สังคมมากที่ สุดซึ่งวัฒนธรรมการเรี ยนรู้ เพื่อจิตสํานึกต่อสังคมหรือชุมชนก่ อนการพัฒนาไปสู ่ ความ
ทันสมัยนั ้ น วัฒนธรรมการเรี ยนรู้ ในยุคชุมชน มีลักษณะสํ าคัญที่ ส่งเสริ มจิ ตสํานึกชุ มชนหรื อ
ส่วนรวมดังนี ้
1. กระบวนการเรี ยนรู้ ได้ สร้ างและพั ฒนาความรู้ ที่สอดคล้ องกับชีวิตจริ งอย่าง
รอบด้ าน มีบู รณาการทั ้ งระดับบุ คคลและชุมชน สามารถใช้ ประโยชน์ในการดํ ารงชีวิต อย่าง
ครอบคลุมเป็ นองค์รวม(ร่างกาย-จิ ตใจ-สังคม-ธรรมชาติ) คือมี ทั ้ งความรู้ ในด้ านทํามาหากินที่อยู่
อาศัย รักษาสุขภาพ ฯลฯความรู้ เกี่ยวกับระบบธรรมชาติ เพื่อการดํารงชีวิตทางกายภาพให้ อยู่ รอด
ปลอดภัย และมี องค์ความรู้ ในการนําจิตใจของมนุษย์ให้ เข้ าถึงหรื อสัมผัสกั บอุดมคติ สัจธรรมสิ่ง
เหนือธรรมชาติ ฯลฯ โดยถือว่าเป็ นความรู้ ที่มีคุณค่าสู งสุดอันสะท้ อนว่าวัฒนธรรมการเรี ยนรู้ สมัย
เดิมให้ คุณค่ากั บความรู้ ในด้านจิตใจ (จิ ตวิญญาณ) มากที่ สุดยิ่ งไปกว่านั ้ นยังให้ ความรู้ ดังกล่าว
เป็ นแกนกลางของการใช้ความรู้ อื่นในวิ ถีชีวิตประจําวันด้ านอื่นด้ วยทําให้ ระบบความสัมพันธ์ ทุก
ระดับพึ่งพาอาศัยกั นอย่างเอื ้ ออาทรต่อกัน ไม่ว่าระหว่างมนุษย์กับมนุษย์ และมนุษย์กับธรรมชาติ
ดังนั ้ น กระบวนการเรียนรู้ ในสังคมไทยยุคชุ มชนจึงมี อิ ทธิพลช่วยพั ฒนารากฐานทางจริ ยธรรม
ให้ แก่ สังคมไทยมาอย่ างยาวนาน
2. การที่กระบวนการเรี ยนรู้ และความรู้ ส่วนใหญ่ เกิดและพัฒนาอยู่ภายในระบบ
ความสัมพันธ์ ระหว่างมนุษย์ ระดับต่ าง ๆ และมนุษย์ กับธรรมชาติ โดยมีการแลกเปลี่ ยนเรียนรู้
ระหว่างกั นสูงมากมี ผลให้วัฒนธรรมการเรี ยนรู้ ในยุคชุมชนไม่มีค่านิ ยมกําหนดให้ ใครเป็ นเจ้าของ
ความรู้ หรือผูกขาดการใช้ ความรู้ หากส่วนใหญ่ มี ลักษณะของการแบ่ งปันความรู้ มากกว่ า ตาม
ลักษณะความสัมพั นธ์ ที่เอื ้ อเฟื ้ อแบ่ งปั น กระบวนการเรี ยนรู้ จึ งเป็ นกลไกพั ฒนาความร่ วมมื อ
ร่ วมใจความเอื ้ ออาทร มากกว่าการแข่งขันแก่งแย่งชิงดี การทําลายล้ างกันนอกจากนี ้ การยอมรับ
ว่า"ผู้ รู้ "คือผู้ อาวุโสที่มีความรู้ และมี คุณธรรมในศาสตร์ที่ถือกันว่าสัมพันธ์กับระบบธรรมชาติหรื อสิ่ง
สูงสุด เช่ นพระสงฆ์ หมอยา หมอจํ ้ า หมอผี ฯลฯ มีผลให้ ความสัมพันธ์ ระหว่างผู้ สอนและผู้ เรี ยน
หรื อแม้ แต่ผู้ รู้ กับบุ คคลทั่วไป เป็ นความสัมพันธ์ ในเชิงพัฒนาคุณธรรมไปโดยปริ ยาย ไม่ว่าคุณธรรม