การศึกษางบประมาณด้านวัฒนธรรมภาครัฐ ปีงบประมาณ ๒๕๕๔ - page 30

16
6. หลักประสิทธิ ภาพ (efficiency) เป็นหลักที่เกี่ยวกับการควบคุมงบประมาณซึ่งจะต้องให้เกิด
ประสิทธิภาพมากที่สุด (2543 : 36)
รูปแบบของการจัดทํ างบประมาณของประเทศต่างๆ มีรู ปแบบและการวิวัฒนาการมาเป็นเวลาหลายร้อยปี
โดยเริ่มต้นจากรูปแบบง่ายๆ ที่มี เพียงรายรับและการใช้จ่ายของรัฐบาล จนถึงรูปแบบที่มีความสลั บซับซ้อน เพื่อใช้
ประเมินประสิ ทธิผลงบประมาณของรัฐบาล อย่างไรก็ตามรูปแบบงบประมาณที่นานาประเทศใช้ตามแนวคิดของเกริก
เกียรติ พิพั ฒน์เสรีธรรม (2546 : 404 - 414) คือ
1. งบประมาณแบบแสดงรายการ (line item budgeting) รูปแบบงบประมาณแบบแสดงรายการเป็น
แบบที่ได้มีการใช้มาเป็นเวลาช้ านาน โดยจะแสดงรายการใช้จ่ายต่างๆ เป็นรายการและจํานวนเงินงบประมาณที่ กําหนด
ไว้ เป็นรูปแบบที่ใช้ควบคุมรายการใช้จ่ายตามที่ได้ กําหนดไว้ หน่วยงานที่ได้ รับงบประมาณจะนําเงินงบประมาณไปใช้
จ่ายในรายการอื่นไม่ได้ ในกรณีที่จะเปลี่ยนแปลงรายการใช้จ่ายจะต้องทําความตกลงกับหน่ วยงานที่ทําหน้าที่ควบคุม
หรือสํานักงบประมาณ งบประมาณแบบแสดงรายการจะเน้นในด้านของการควบคุมรายการใช้จ่ายแต่จะขาดความ
ยืดหยุ่นและไม่ได้เน้นในเรื่องของประสิทธิ ภาพการบริหารงาน หรือการทํางานตามแผนงานมากนัก ตัวอย่างของ
รูปแบบงบประมาณแบบแสดงรายการนั้น จะพิจารณาได้จากการแสดงรายการในหมวดเงินเดือนและค่าจ้าง
ค่าตอบแทนและค่าสาธารณู ปโภคในเอกสารงบประมาณรายจ่ายของรัฐบาลในแต่ละปี
2. งบประมาณแบบแสดงผลงาน (performance budgeting) เป็นงบประมาณที่ได้พัฒนารู ปแบบจาก
งบประมาณแบบแสดงรายการ รูปแบบงบประมาณแบบแสดงผลงานนั้ นจะแสดงแผนงานของการใช้จ่ายต่างๆ ว่าทํา
อะไร มีแผนการทํางานอย่างไร โดยคํานึงถึงวัตถุประสงค์หรือเป้าหมายการใช้จ่ายของแต่ละแผนงานหรือโครงการ
รัฐบาลสามารถใช้งบประมาณเป็นเครื่องมื อในการควบคุมและตรวจสอบการทํางานของหน่วยงานในส่วนราชการหรือ
รัฐวิสาหกิจที่ได้รับงบประมาณว่าทํางานได้ผลหรื อไม่และประสิทธิภาพในการทํางานเป็นอย่างไร เช่น การสร้างถนน
ขนาดสี่ช่องทางจราจรจะต้ องเสียค่าใช้จ่ายต่อกิ โลเมตรเท่าใด เป็นต้น
3. งบประมาณแบบแสดงแผนงาน (planning budgeting) งบประมาณแบบแสดงแผนงานเป็นรูปแบบ
งบประมาณที่เน้นความสําคั ญในเรื่องประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรหรือเงินงบประมาณแผ่นดิน การจัดทํ างบประมาณ
แบบแสดงแผนงานจะมีการกําหนดวัตถุประสงค์หรือเป้าหมายของแผนงานต่างๆ ไว้อย่างชัดเจน โดยหน่วยงานที่ขอ
งบประมาณจะจัดโครงสร้างของแผนงาน หรืองานหรือโครงการขึ้ นมาในแต่ละแผนงานหรือโครงการจะแสดงค่าใช้จ่าย
และผลที่จะได้รับจากแผนงานหรือโครงการดังกล่าวไว้ด้ วย ในการจัดสรรงบประมาณจะมีการวิเคราะห์การเลือก
แผนงานหรือโครงการที่ มีความเหมาะสมตามลําดับก่อนหลัง ซึ่งจะทําให้การใช้ จ่ายเงินงบประมาณแผ่ นดินเป็นไปอย่าง
มีประสิทธิภาพ การจัดทํางบประมาณนั้น จะมอบให้กระทรวง ทบวง กรม เป็ นผู้กํ าหนดแผนงาน สํานักงบประมาณจะ
ไม่ควบคุมรายละเอียด แต่จะเป็นผู้อนุมั ติเงินงบประมาณให้แก่แผนงานหรือโครงการที่ เลือก และจะควบคุมตรวจสอบ
และประเมินแผนงานของแต่ละแผนงานหรื อโครงการว่าสามารถทํางานบรรลุเป้าหมายของแผนงานหรือโครงการ
อย่างไร
4. งบประมาณแบบการวางแผนการและการกําหนดโครงการ (Planning programming Budgeting
System--PPBS) รูปแบบของงบประมาณโดยทั่วไปมั กจะจัดทําในรูปแบบของแสดงรายการที่จะแสดงให้ เห็นว่า
หน่วยงานแต่ละหน่วยได้รั บเงินงบประมาณเป็ นจํานวนเท่าใด และใช้ จ่ายในรายการใดบ้างซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการ