untitled - page 67

๕๗
พระราชทานวิสุ งคามสีมา เมื่อ พ.ศ. ๒๑๑๐ ชาวบานจะช วยกันปรั บพื้นที่ ใหเป นเนินคลายจอม
ปลวกที่มี เรื่องเลาวา “เปนขุยของพญานาค” และเชื่อวา “มีรู ของพญานาคยังปรากฏอยู ที่วัด จึง
ตั้งชื่อวัดวา “วัดโพนชัย” สวนชาวบานมักเรียกกันว า “วัดโพน” ถือวาเปนวั ดคูบานคู เมืองดาน
ซาย ที่มี การจัดใหมี งานทําบุญเทศนมหาชาติในเดือน๗หรืองานบุญหลวงนั่นเอง ๑๕
๔) ผูเลนผีตาโขน
ผีตาโขนจะมีผู เลนเฉพาะที่ตองมี การสืบทอดจากตระกู ล
เนตรผง สวนผี ตาโขนนอยนั้นผูเลนอาจเปนเด็ก ผูใหญ ผูหญิง ผู ชาย ก็สามารถเลนได ด วยการ
สวมหนากากผีตาโขนที่ถูกประดิ ษฐและออกแบบขึ้น พรอมกั บอุ ปกรณการเลนซึ่งก็ คือบั กแบน
เมื่อสวมหนากากผูเลนก็จะออกไปหยอกลอผูเข ามารวมงาน ซึ่ งก็ไม มี ใครจะถือสา เพราะเห็นวา
เปนเรื่องของประเพณี อยางไรก็ตาม สุ ริยา บรรพลา๑๖ กลาววา ในเทศกาลผีตาโขนในอดีตนั้น
เด็กหนุมจะเขามาเลนอยางสนุกสนาน โดยการแตงกายในลักษณะปกปดรางกายอยางมิดชิ ดโดยมี
ความเชื่อที่ว า “ผีปามีความอายตอผู คนในเมือง จึงหาเศษผาจากการมัดตราสัง ผาจีวรพระมาทํา
เปนเครื่องปกปดรางกาย”
๕) เครื่องแต งกายผี ตาโขน มี สวนประกอบที่ สํ าคัญคื อ
สวนของหนากาก และสวนของลําตัว แยกออกได ดังนี้
๕.๑) ผีตาโขนใหญ หมายถึง หุ นผีตาโขนที่ มี ขนาด
ใหญ ชาวบานในชุมชนจะทําเป นคูคื อเปนรูปชายหนึ่งตนและหญิงหนึ่งตน ผูมี หนาที่ในการจั ดทํ า
เปนตระกูลหนึ่งที่อยูในอํ าเภอด านซาย ซึ่งมี หนาที่ ในการจัดทํ ามาหลายชั่วอายุ คน โดยที่ชางใน
ตระกูลหนี้จะถือวาเป นหนาที่ของตนเองที่จะตองกระทํา และถาปใดไมทําก็อาจทํ าใหคนในตระกูล
นั้นเกิดภัยพิบัติตาง ๆ เช น เจ็บไขไดปวย ฯลฯ ๑๗ จากการศึกษาของ สนอง อุปลา๑๘ พบวา การ
ทําผีตาโขนใหญนั้นผูที่จะทําได ตองเปนชาวบานในตระกูล “เนตรผง” ที่มีเคยจัดทํากันมาหลายชื่ อ
อายุคน ซึ่งผูสรางจะตองมี การทําพิ ธีขออนุญาตจากผีเจานายโดยแต งขัน ๕ และขั น ๘ มาทําพิ ธี
ขอตอเจากวน เจาแมนางเทียมกอนจึงจะสรางได และจะตองมีการสร างเปนเวลา ๓ ปติ ดตอกัน
เนื่องจากมีความเชื่อวา “ถาหากไมปฏิบัติ ตามจะทําใหผูสรางเจ็ บไขได ปวย และเกิดเภทภั ยกับคน
ในตระกูล
เมื่ อได รับอนุญาตให สรางได ผูสร างก็จะเตรี ยม
อุปกรณอันประกอบด วย ไมไผ กระด ง กระดาษ เศษผา กาบมะพราว ไม งิ้ว กาว หรือแปง
เป ยก กะลามะพราว สี ลวด และดาย นํามาดําเนินการสรางในบริเวณพื้ นที่บานของตนเอง
๑๕ ศรีศักดิ์ วัลลิโภดม. (๒๕๕๐). ผีกับพุทธ ศาสนาและความเชื่ อในสังคมดานซาย ดุลยภาพทางจิตวิญญาณของ
ชาวบานในลุมน้ําหมัน. กรุเทพฯ : มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ, หนา ๑๓๗.
๑๖ สุริยา บรรพลา. (เมษายน-พฤษภาคม, ๒๕๔๖). ผีตาโขนกับการพัฒนา. วารสารดอกจาน. ปที่ ๔ ฉบับที่ ๔, หนา
๘๓-๘๙.
๑๗ ภาสินี เชื้อบุญมี. (๒๕๕๒). การบริหารจัดการงานประเพณี บุญหลวงและการละเลนผีตาโขนเพื่อการทองเที่ยว
อําเภอด านซายจังหวัดเลย. วิทยานิพนธปริญญาศิลปศาสตรมหาบั ณฑิต สาขาวิชาการจัดการและประเมินโครงการ บั ณฑิตวิทยาลั ย
มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย, หนา๕๓.
๑๘ สนอง อุปลา. (๒๕๔๖). พัฒนาการประเพณีผีตาโขน อําเภอดานซาย จังหวัดเลย. วิทยานิพนธปริญญาศิ ลปศาสตร
มหาบัณฑิต สาขาไทศึกษาเพื่อการพัฒนา บัณฑิตวิ ทยาลัย สถาบันราชภัฏเลย, หนา ๑๐๗.