untitled - page 72

๖๒
นอกจากนี้ ภิษารัตน คําสุข๒๓ ยังไดกลาววา การทําหนากากผี
ตาโขนนั้นจะมีการวางลวดลายบนหนากากผีตาโขนที่เป นลวดลายตัวและลวดลายอิสระ โดยจะมี
การรางลวดลาย ลอกลายฉลุลาย ลงสี ตกแตงสวนประกอบอื่นของใบหนา คือจมูก เขา คิ้วและ
ฟน สวนสไตลในการสรางหน ากากเพื่อใหเป นเอกลักษณ อาจสรางดวยการเขี ยนขอความลงใน
สวนบริเวณหนาผาก อยางไรก็ตามลักษณะของผีตาโขนที่มี ปรากฏใหเห็นสามารถแยกออกไดดั งนี้
(๑) ผีตาโขนลายเขี ยนสี โดยการรางลวดลายดวยดินสอหรื อปากกา รางลวดลายตามที่ต องการ
ตามแตความชํานาญแลทําการลงลายดวยสี (๒) ผีตาโขนฉลุลาย โดยการวางลายบนไม อัดหรื อ
ไมเนื้ออ อน เชน การทําจมูกจากตนไมงิ้ว หรือต นนุน สวนฟนมี การฉลุจากไมอั ด หรือหลอจาก
เรซิ่นหรอมีการใช สีโปวรถยนตอั ดลงไปในแมแบบหรือแบบพิมพแลวนําไปติดด วยกาวลาเท็กส ผสม
ขี้เลื่อยติ ดประกอบเปนรูปหนากากผีตาโขน และ (๓) ผีตาโขนแกะสลั กบนหน าผาก โดยการราง
แบบลงบนกาบมะพราวที่จะทํ าเปนหนาการแลวใชเครื่องมือแกะสลักตามลวดลายที่ รางไว ดวยการ
แกะลายนูนต่ํานํามาติดประกอบเปนหน ากากผีตาโขนตามประสงค
๖) รูปแบบการละเลนประเพณีผี ตาโขน
การละเลนผีตาโขนนั้นแตเดิมจะเลนที่วั ดโพนชัย กอนการ
จัดงานบุญหลวงประมาณ ๑ อาทิตย ชาวบานจะมาช วยกันทํา “ผาม” หรื อ “ปะรํา” ไวรอบๆ
โบสถ เพื่อใชเปนที่พักของชาวบานในหมูบานอื่นๆที่จะมาเขาร วมในงานบุญหลวง และยังใชเป น
ที่เก็บอุ ปกรณ เครื่องถวายทาน เลี้ยงขาวปลาอาหารและที่พักอาศัย ส วนบรรดาแสนและนางแตง
และผูเฒาผูแกก็ จะชวยกันจัดเตรียมเครื่องประกอบพิธี กรรม อันมีข าวตอกดอกไม เครื่องเบิกพระ
อุปคุต เครื่องประกอบพิธีเทศนมหาชาติ และเครื่องประกอบพิธีแหพระเวสสันดรเขาเมือง โดยที่
ชาวบานทุกคนจะชวยกันตามความศรัทธา ๒๔
การละเลนผี ตาโขนนั้ นไมมี รู ปแบบบังคับตายตั ว ผูเล น
สามารถเลนไดอยางอิ สระ ขอเพียงมีหนากากและเสื้อผ าสําหรับการสวมใสก็เลนได สําหรับผูสวม
ใสชุดผีตาโขนในสมัยก อนนั้นจะมีเฉพาะแตผูชายเทานั้น แตในป จจุบันก็มีผูหญิ งเขามารวมเล นกัน
อยางกวางขวางขึ้น เนื่ องจากการเปลี่ยนแปลงของยุคสมั ยและความเชื่ อของคนรุนใหม ซึ่งสํ านัก
ศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย ๒๕ กลาววา “ความสนุกสนานของผีตาโขนนั้นอยู ที่
การใชอาวุธปรํากาย ซึ่งมี ลักษณะเหมือนปลัดขิ ก ที่ทําขึ้นมาจากไม งิ้ว ใชในการหยอกลอสาวๆ
เพื่อใหเกิดความสนุกสนาน จากกรณีดั งกลาวมาการเลนผีตาโขนจึ งมีแต เฉพาะผูชาย เนื่องจาก
เป นการละเลนที่ ดูไม สุภาพและต องมีการกระโดดโลดเตนไปเรื่ อยๆ ดังนั้ นการละเลนนี้จึงไม
เหมาะสมที่จะใชผูหญิงมาเปนตัวแสดง”
ผูเล นผีตาโขนจะมีการออกท าทางหรือวาดลวดลาย
ดวยการเคลื่ อนไหวรางกาย คือมี ลักษณะของการขยมตัว ส ายสะโพก โขยกขาและขยับเอวไป
๒๓ ภิษารั ตน คํ าสุข. (๒๕๕๑). การออกแบบและพัฒนาบรรจุ ภัณฑ สําหรับผลิตภั ณฑของที่ระลึกประเพณีผีตาโขนของ
รานกวินทิพยหัตถกรรมอําเภอดานซาย จังหวัดเลย. วิทยานิพนธศิ ลปศาสตรบัญฑิต มหาวิทยาลัยนเรศวร, หนา ๑๓๒.
๒๔ สนอง อุปลา. (๒๕๔๖). พัฒนาการประเพณีผีตาโขน อําเภอดานซาย จังหวัดเลย. วิทยานิพนธปริญญาศิ ลปศาสตร
มหาบัณฑิต สาขาไทศึกษาเพื่อการพัฒนา บัณฑิตวิ ทยาลัย สถาบันราชภัฏเลย, หนา ๑๐๕.
๒๕ สํานักศิลปะและวัฒนธรรม สถาบันราชภัฏเลย. (๒๕๔๐). เบิ่งจังหวัดเลย ศิลปกรรมวัฒนธรรมและธรรมชาติ. เลย :
ม.ป.ท., หนา๒๒.