untitled - page 77

๖๗
จากการศึกษาของ อาภาภรณ วรรณา และคณะ ๓๐
พบวา การเตนผีตาโขนในงานบุ ญหลวงนั้น วิ ธีการเต นจะมีการถายทอดจากรุนพี่สู รุนนอง โดย
จังหวะการเตนที่โดดเดนคือ “การขย มตัว สายสะโพก โขยกขา และขยับเอว” โดยที่ การขยมตัว
จะมีลักษณะของการก าวขาไปขางหนาขางหนึ่ งพรอมกั บการโนมตัวลงไปดานหน านับเปนหนึ่ ง
จังหวะ สวน การสายสะโพกนั้นสามารถทําไดด วยการขยับสะโพกไปมาซ ายและขวา และการ
โขยกขา ก็มี ลักษณะของการยกขาขึ้ นมาพอประมาณจากนั้นจึงทําการแกว งขาที่ยกขึ้นไปทางด าน
ซาย สวน สุริยา บรรพลา มีความคิดเห็ นวา “การประยุกตการเตาของผีตาโขนนั้นมี เป าหมาย
หลักคื อเพื่อความสนุกสนาน” ดั งนั้นใหคนแตละคนที่เขามาร วมในงานประเพณีจึงมี การเตนที่ไม
เหมือนกันและไมพรอมกัน เพราะตางคนตางก็เตนกั นไปนั้นแสดงใหเห็ นวาในการเตนของผีตาโขน
จําเปนตองมีการแสดงทาทางของการเตนใหดูครึ กครื้นดวยการออกท าเตนแรงๆ เพื่อที่จะให หมาก
กระแหลงที่ผู กอยู ที่บริ เวณเอวนั้นเกิดมี เสียงกระทบกั นและเกิดเป นเสียงที่ ดังมากที่สุ ด สงผล
กระตุนใหเหลาผู เลนผีตาโขนเกิดความคึกคะนอง กระโดดโลดเตนตามเสียงเพลง ซึ่งจากการเขา
รวมสังเกตการพบวา ลักษณะการใชมื อในการจีบเปนวงหรื อการออกทาทางที่สวยงามนั้นไม ปราก
กฎผานออกมานั่นเอง อยางไรก็ ตาม สุริยา บรรพลา๓๑ยังไดกล าวเพิ่มเติมวาการออกแบบทาทาง
ของผีตาโขนในการแสดงในประเพณีงานบุญหลวงนั้นมีรายละเอียดดังนี้
การขยมตั วดวยการเตนกระทื บสนเท าตามจังหวะของเพลง
วิธีการขยมนั้นจะขย มดวยการใชขาทั้งสองขาง พรอมกับมีการเข็งสนเทาขึ้ นและลงตามอยางหนั ก
หนวง
การสวยสะโพก เปนการแสดงทาทางการสายสะโพกไปขางใด
ขางหนึ่ง พรอมกับการยกขาดานหนาขึ้นและตามดวยดานหลังตามจังหวะของเพลง บางครั้ งผีตา
โขนนั้นอาจมี การสายสะโพกไปทั้งสองด านพรอมๆกันโดยที่เทายืนอยูกั บที่
การโยกขา เปนการแสดงออกดวยการยกขาขึ้นดานใดดานหนึ่ง
แลวทําการสวยขาไปมา การโยกขาของผีตาโขนนั้นอาจปฏิบัติ ไดในขณะที่ผูเลนกาวเทาข างใดขาง
หนึ่งไปดานหนา อีกขางหนึ่งจะเปดส นเทาทรงตัวในลักษณะของการก าวแลวยกเทาหลังที่เป ดสน
จังหวะสุดทาย พรอมกับการยกขา เพื่อใหหมากกะแหลงนั้นมีเสียงที่ดัง
การขยับเอว เปนวิธี การแสดงที่เกิดจากการเคลื่อนไหวรางกาย
เฉพาะสวนด านบนนับจากเอวขึ้นไป คลายกับการยกตัวในทารํานาฏศิลปภาคกลาง
การยักไหล เปนการแสดงออกดวยการสายหนาไปมาซายแลขวา
โดยการใหหัวไหลด านใดดานหนึ่งสายไปขางหนา ซึ่งไหลที่เหลือก็จะยักตามดานหลัง
การส ายหนา เปนการแสดงออกดวยการส ายเฉพาะส วนหน า
ของผีตาโขนไปมา จากซายไปขวาในลักษณะของการกํ ามือหลวมๆ ยกแขนซายขวาขึ้นสลับกั นไป
มา
๓๐ อาภาภรณ วรรณา และคณะ. (๒๕๔๙). โครงการวิจั ยและพัฒนาหองสมุดมีชีวิต: การจั ดการความรูภูมิปญญา
ทองถิ่น เรื่อง ผีตาโขน อําเภอดานซายจังหวัดเลย. เลย : คณะมนุษยศาสตรและสังคมศาสตร มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย, หนา ๔๙.
๓๑ สุริยา บรรพลา. (เมษายน-พฤษภาคม, ๒๕๔๖). ผีตาโขนกับการพัฒนา. วารสารดอกจาน. ปที่ ๔ ฉบับที่ ๔, หนา
๘๓-๘๙.