ne190 - page 30

๓๐
ขั้นตอนการทําแคน
๑.ขั้นเตรี ยมวัสดุอุ ปกรณ์ ซึ่ งมีอยู่ ๓ ขั้นตอน ดังนี้
๑.๑ การเตรี ยมลิ้นแคนขั้ นตอนสําคัญที่มีผลต่อระบบเสี ยงของแคน ก็คือ
๑.๑.๑ การเตรียมลิ้นแคนช่ างแคนจะทําการหลอมเหรี ยญสตางค์แดงใบเบ้าดิน
เหนี ยว โดยใส่ เหรี ยญลงไปในเบ้าดินเหนียวจํานวน ๗ เหรี ยญ แล้วนําไปวางบนกองไฟใช้ถ่านกลบ
เบ้า เพื่อให้ร้อนกว่าเดิ ม จากนั้นใช้ท่อสู บเพิ่มความร้ อนเข้าไปในโลหะที่กําลังหลอมร้อนจัดขึ้ นพร้อมกับ
เติมเกลื อลงไปในโลหะที่หลอมใสเป็ นเงา เมื่อโลหะทองแดงร้ อนจัดได้ที่แล้ว ก็ยกมาเทลงในรางไม้ที่ มี
นํ้ าเต็ มรางให้ เป็ นก้อนวงรี เพื่อจะได้ตี เป็ นแผ่น ซึ่ งความเย็นของนํ้ า กรอบไม้และผ้ารองจะทํ าให้
โลหะทองแดงเย็นลงและรวมตัวกันเป็ นก้อนวงรี แล้วจึ งเทก้อนโลหะออกจากบล็อก เพื่อนํามาตี ให้เป็ น
หลาบโลหะ
๑.๑.๒ ขั้นตอนต่อไปเป็ นการตีทอง เมื่อได้ก้อนโลหะทองแดงที่ เย็นแล้ว ก็จะตี
ให้เป็ นรู ปสี่ เหลี่ยมผืนผ้าเป็ นแท่ งๆ โดยวิธีการตี ผสมกับการลนไฟ เพื่อตีให้ออกมาเป็ นแผ่ นบางๆที่
เรี ยกว่า “หลาบโลหะ” เพื่อนําไปทําลิ้นแคนต่อไป
๑.๑.๓ ขั้นกานทอง เป็ นการนําแผ่นทองแดงมาตัดเป็ นเส้ นๆ ให้ได้แผ่นละ
ประมาณ ๒๐ - ๒๕ เส้น แล้วนําเส้นทองแดงมาตี แผ่ออกให้ กว้างเป็ นแผ่นบาง ๆ ประมาณ ๔
มิลลิเมตร ขั้นนี้ จึงเรี ยกว่า “กานทอง”
๑.๑.๔ ขั้นตี ลิ้นแคน จะเริ่ มตี จากปลายข้างใดข้างหนึ่ งให้เป็ นเส้นแบน ขณะตี
ต้องใช้ค้อนที่ตี จุ่ มนํ้ า เพื่ อเป็ นการระบายความร้อนให้เส้นทองแดงไปด้วยในตัว ผู้ ตี จึงต้องอาศัยความ
ชํานาญและมีสมาธิ แน่วแน่ จึงจะได้แผ่นทองแดงที่ เรี ยบแบนและตรงตามที่ต้องการ
๑.๑.๕ ขั้ นสับลิ้น เมื่ อได้แผ่นทองแดงแล้ว จะทําการสั บลิ้น เพื่อให้ได้ลิ ้นแคน
๓ ขนาด คือ ลิ้นที่ มีเสียงตํ่า ลิ ้นที่มีเสี ยงปานกลาง และลิ้นเสพ ซึ่ งเป็ นลิ้นที่มีเสี ยงสู งสุด จะใช้สําหรับ
ประสานเสี ยง
๑.๑.๖ ขั้ นตาดลิ้ น การตาดดิ้ นเรี ยกอีกอย่างหนึ่ งคือการขูดลิ้น โดยนําลิ้นแคนที่
ได้มาขูดให้บางลงอี ก เพื่อให้เกิดการสั่นสะเทือนดีและเหมาะกับระดับเสี ยงที่ต้องการ
๑.๑.๗ ขั้ นตัดลิ้น เมื่ อได้ลิ้ นที่ขูดหรื อตาดแล้ว ก็ตัดลิ้นออกจากกัน เพื่ อจะได้
นําไปประกอบกับกู่แคนในลําดับต่อไป
๑.๒ การเตรี ยมลูกแคน สมัยก่ อนช่ างแคนจะตัดไม้กู ่แคน แล้วนํามาตากให้ แห้ง
ประมาณ ๓ –๔ สัปดาห์ เสี ยก่อน จึ งจะนําไปใช้ทําแคนได้ ซึ่ งระดับเสียงของแคนจะขึ้ นอยู่กับขนาด
และความยาวของไม้กู่แคน คื อ ไม้ยิ่งเล็กและสั้ น เสี ยงก็ยิ่งแหลม ถ้ าไม้ใหญ่และยาว เสี ยงจะทุ ้ม
ปัจจุ บันช่างแคนจะซื้ อไม้ที่พ่อค้านํามาขายให้ หลังจากตัดตามขนาดที่ต้องการแล้วจะเอาเหล็กซี เผาไฟให้