ne190 - page 28

๒๘
สมบัติ ศรี สิ งห์ (http://sitantara.๕๐webs.com) ได้จําแนกส่วนประกอบของแคนดังนี้
๑. ลูกแคน ทําจากไม้ตระกูลไผ่ชนิ ดหนึ่ ง ทางภาคอีสานเรี ยกว่าไม้ไผ่เฮี้ ย ชาวลาวเรียกไม้เฮี้ ย
น้อย ทางภาคกลางและภาคเหนื อเรียกไม้ซาง ช่างแคนนํามาใช้ทําแคน เรียกไม้กู่แคน
๒.เต้าแคน ทําจากไม้เนื้ อไม่ แข็งมากนัก เช่ น ไม้แคน ไม้ตะเคียน ไม้หนามแท่ ง ไม้ประดู่
แต่ ที่นิยมมากที่สุ ดคือ รากไม้ประดู่ เพราะรากไม้ประดู่ ไม่แข็งมากนัก ตัด บาก เจาะทํารู ปทรงของเต้า
แคนได้ง่าย เต้าแคนมีลักษณะกลมเป็ นกระเปาะ หั วท้ายสอบ ตรงกลางเจาะ บากเป็ นรู ทะลุสี่ เหลี่ยม
สําหรับใส่ ลูกแคน รู ปร่ างเต้าแคนของช่างแคนแต่ละคนจะไม่ เหมือนกัน เป็ นลักษณะเฉพาะตนของแต่
ละคน
๓. หลาบโลหะ เป็ นแผ่นบางๆ ใช้สําหรับทําลิ้นแคน หลาบโลหะที่ใช้ทําลิ้นแคน เป็ นโลหะ
ผสม โดยมากใช้โลหะผสมระหว่างทองแดงกับเงิน แคนที่ ใช้ลิ้นที่ทําจากทองแดงผสมกับเงิน เรี ยกว่า
แคนลิ้นเงิ น ให้โทนเสียงออกนุ่ มๆมีเสี ยงสดใส โทนแหลมของโลหะทองแดงและเสี ยงโทนนุ่มของ
โลหะเงิน ส่ วนแคนที่ ใช้ลิ ้นที่ทําจากสตางค์แดงล้วนๆไม่ผสมเงิน เรี ยกว่า แคนลิ้ นทองแดง หรือแคน
ลิ้นทอง ให้เสี ยงโทนแหลมใสเป่ าแล้วเสียงดังไกล แต่มีความนุ่ มนวลน้อย ลิ้นแคนที่ ทําจากหลาบโลหะ
สตางค์แดง มี ความแข็ง เหนี ยว ทน มี การคื นตัวดี อายุการใช้ งานนานกว่าลิ ้นเงิ นเล็กน้อย ลิ้ น
ทองเหลือง หาง่ าย ราคาไม่แพง คุณภาพตํ่า เพราะทองเหลื องอ่อน ไม่เหนียว มี การคืนตัวปานกลาง
ให้ เสียงใส นุ่ม แต่ ไม่แน่ น เสียงออกแนวโปร่ งๆหลวมๆ
๔. ขี้ สู ด หรื อ ชันโรง เป็ นขี้ ผึ้ งเหนี ยวสี ดําที่ได้จากแมลงชนิ ดหนึ่ งตัวเล็กกว่ าผึ้ ง เรี ยกว่ า
แมลงขี้ สู ด หรื อ บางแห่ งเรี ยก แมงน้อย คุณสมบัติของขี้ สู ด อ่ อน เหนี ยว ยืดหยุ่น ไม่ ติดมื อและไม่
แห้งกรอบ ใช้ยึดติดลูกแคนกับเต้าแคน
๕. ไม้กั้ น ทําจากไม้ไผ่ เหลาเป็ นรู ปทรงสี่ เหลี่ ยม กว้างประมาณ ๑ เซนติ เมตร หนา
ประมาณ ๑ เซนติเมตร และยาวไม่เกินความกว้างของแคน ใช้กั้ นระหว่างลู กแคนแพซ้ายกับแพขวา
ตรงจุดที่มีเชือกมัด ซึ่ งจุดที่มีเชือกมัดโดยมากจะมี ๓ จุด คือ ด้านล่าง ๑ จุ ด ตรงกลางแถวๆปลายลูก
แคนที่สั้ นที่สุ ด ๑ จุด และด้านบนตรงปลายลู กแคนที่ยาวที่ สุ ดอีก ๑ จุด นอกจากนั้ น ตรงรู สี่ เหลี่ยม
ของเต้าแคน ใช้ไม้กั้ นอีก ๒ จุด บน ล่าง รวมกันแล้วแคน ๑ ดวงใช้ไม้กั้ น ๕ อัน นอกจากนี้ ยังมี
เชื อกสําหรับมัดยึดลูกแคนให้อยู ่ในรูปทรงที่ ต้องการ แคนที่ ผลิตแถวจังหวัดร้อยเอ็ดใช้เครื อย่านางรัด
แคน ส่วนแคนที่ผลิ ตแถวนครพนม นิยมใช้หวายเป็ นเชื อกรัดแคน
ยูร กมลเสรี รั ตน์ (๒๕๔๖ ) ได้ศึกษาอุปกรณ์ หรื อ เครื่ องมื อสําหรับใช้ในการทําแคนมี
ทั้งหมด ๑๒ อย่าง ดังนี้