ne190 - page 32

๓๒
แล้วคว้านเต้าทางด้านโคน คื อตรงที่เจาะรู สํ าหรั บเป่ าให้บุ๋ มลึ กพอเหมาะกับริ มฝี ปากเวลาเป่ าทําไม้
คั่นกลางเพื่อคั่นไม้ลู กแคนทั้งสองแถวให้แน่นและเป็ นระเบียบ
๒. ขั้ นตอนการประกอบแคน เมื่ อเตรี ยมลู กแคนและเต้าแคนเรี ยบร้อยแล้วนําลู กแคน
ทั้งหมดมาสอดเข้าไปในเต้าแคนเป็ นคู่ ๆตามลําดับ ตามชื่ อลูกแคน โดยให้คู่แรกหันรู นับมาทางปากเต้า
ส่ วนคู ่สุ ดท้ ายหันรู นับไปทางปลายเต้าและลู กอื่นๆหั นรู นับให้ อยู่ทางด้านข้าง แล้วใช้ไม้คั่นกลางที่
เตรี ยมไว้สอดคั่นระหว่างลูกแคนทั้งสองแถว นอกจากเพื่ อให้ลู กแคนติ ดกันแน่ นและเพื่ อความเป็ น
ระเบียบแล้วยังทําให้ลูกแคนไม่เบียดขบกันอีกด้วยจากนั้ นใช้ขี้ สู ดปิ ดรอยต่อระหว่างเต้าแคนกับลูกแคน
ทั้ งข้างบนและข้างล่าง เพื่ อจับยึดลูกแคนให้ แน่ นและคงที่ ไม่ให้รวนและเพื่อป้ องกันไม่ ให้ลมเป่ ารั่ ว
ออกมาลู กแคนด้านโคนหรื อด้านล่างจะตัดให้เสมอกันส่ วนด้านปลายยาวสั้ นไม่ เท่ากัน อันดับสุ ดท้ายก็
ใช้เถาย่านางมัดลุกแคนเป็ นเปลาะๆข้างใต้เต้าลงไปประมาณสองเปลาะ และเหนือเต้ าประมาณสาม
เปลาะ เพื่อตรึ งลูกแคนไม่ให้รวนอี กส่วนหนึ่ ง เหตุ ที่ใช้เถาย่านางมัดลูกแคนเพราะช่างแคนมี ความเชื่ อว่า
แคนเป็ นเครื่ องดนตรี ที่มีเพศหญิงซึ่ งเป็ นครู คนแรกมาสิ งสถิ ตอยู่ในแคนและเถาย่านางมี คําว่า ย่า ซึ่ งเป็ น
ผู ้ หญิงก็จะสอดคล้องกลมกลืนกับเครื่ องดนตรี แคน
นอกจากนี้ ยังมีผู ้ศึกษาตํานานนิทานที่ เกี่ยวข้องกับประวัติ การกําเนิ ดแคน มีตํานานเกี่ ยวกับ
ที่มาของคําว่า “แคน”นี้ อยู่หลายตํานานทุกตํานานมีเนื้ อหาปลีกย่อยแตกต่างกันไปบ้าง
แต่ที่ เหมือนกันทั้ งหมดคื อ อ้างว่าเสี ยงแคนล้วนเลียนแบบเสี ยงของนกการเวก (ไทย-ลาวเรี ยกว่า นก
กรวิก ฝรั่งเรี ยกว่านก nightingale บางตํานานบอกว่า หญิงม่ายเป็ นคนแรกที่ คิดประดิ ษฐ์ขึ้ นและทําเต้า
แคนให้มีรู ปร่ างเหมื อนเต้านมของตน อย่างไรก็ดี ช่างแคนแทบทุกคนเชื่ อว่าแคนเป็ นเพศหญิงแม้เครื อ
เถาวัลย์ที่ใช้ผู กมัดแคนก็ ใช้เครื อ “หญ้านาง” หรื อ “ยานาง” และ “อ้อ” หรื อ “คาถา” สําคัญในพิธี
ไหว้ครู ของช่างทําแคนก็กล่าวอัญเชิญ “นาง ” ต่ าง ๆ ลงมาช่วยดลบันดาลให้ช่ างทําแคนมีคุ ณภาพดี
(สําเร็จ คําโมง. ๒๕๓๘)
๕. เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้ องกับช่ างแคนทั่วไป
ช่ างแคน คือ ผู ้ผลิตแคนซึ่ งเป็ นผู้ มีความรู ้ ความสามารถในกระบวนการผลิตแคนซึ่ งขั้ นตอน
วิธีการทําคล้ายกันแต่ มีสิ่ งที่แตกต่างนั้ นคือ ฝี มือ แคนคุ ณภาพขึ้ นอยู่กับเสี ยง จุดกําเนิ ดเสี ยงคือลิ้นแคน
ขั้ นตอนการขูดลิ้นหาระดับเสี ยง การฟังเสี ยงเป็ นเทคนิคเฉพาะของการพัฒนา การเรี ยนรู ้ ช่ างแคนที่ มี
ชื่ อเสียงและได้ รับการยอมรั บว่ามี ความสามารถในการผลิตแคนได้มีความไพเราะที่ สุ ดในประทศไทย
คื อ นายทุย เรื องศรี อรัญ มหาวิทยาลัยศรี นคริ นทรวิโรฒมหาสารคาม ได้ มอบปริญญาดุ ษฎีบัณฑิ ต
กิ ตติมศักดิ์ สาขาดุ ริ ยางค์ศาสตร์ ให้แก่นายทุย เรื องศรี อรั ญ ช่างทําแคนฝี มือดี เยี่ ยม เมื่อวันที่ ๒๙
ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๓๐