บทเรียนการดำเนินงานสภาวัฒนธรรม - page 55

๓๔
ผูใดไดศึ กษาไวเปนการเฉพาะ แตผูวิจัยคิดวาประชาสังคมมีพื้นฐานมาจากชุมชนเข มแข็ง ดังนั้ น ปจจัย
ที่จะทําใหชุมชนเข มแข็งนั้นน าจะมีปจจัย ๓ ประการ คือ ภู มิธรรมภูมิปญญา กระบวนการเรียนรูและ
การจัดการนี้เป นพื้นฐาน
๓. ปจจัยของความเปนประชาสังคม
อนุ ชาติ พวงสําลี และวี รบูรณ วิสารทสกุ ล (๒๕๔๐, หนา๑๖-๑๘) ไดเสนอปจจัยเงื่อนไข
ของความเปนประชาสังคมไววาการพั ฒนาหรือผลักดั นประชาสังคมจําเป นตองพิจารณาเงื่อนไขตางๆ
ที่สําคัญดั งนี้
๑) มีวิ สัยทัศนรวมกัน : ความเปนกลุม องคกรที่มีสํานึกตอสาธารณะนั้นมีความ
จําเปนอยางยิ่งที่คนในองคกร หรือ กลุมประชาสั งคม จะตองมองเห็นอนาคตขางหน ารวมกัน รูและ
เขาใจรวมกันถึงทิศทางข างหนาที่จะไปดวยกันหรือทํากิ จกรรมรวมกัน ดั งนั้นการสรางวิสั ยทัศนร วมกัน
ของกลุมคนในประชาสังคมจึงเปนเงื่อนไขที่จําเปน หากมิเช นนั้นแลวประชาสังคมจะไมมี พลัง ไรซึ่ง
ทิศทางและเปาหมายที่ จะกาวไปด วยกัน การสรางวิสัยทัศนรวมกันจะตองอาศั ยการคิด วิเคราะห
สังเคราะหใหเห็นถึงสถานการณ แนวโนมความเปลี่ยนแปลงขางหนาอยางถองแท พรอมๆ ไปกั บการ
ปฏิบัติ การจริง ยิ่งในภาวะที่สถานการณโลกมีความสลั บซับซอนเปลี่ยนแปลงอยางรวดเร็ว ยิ่งตองการ
ความคิดเท าทันการปรับเปลี่ ยนกระบวนคิดและสร างวิธีคิดเพื่ อแสวงหาทางเลือกใหมๆ นั้ น จะเปน
ความสําคัญอย างสูงที่จะสรางใหเกิ ดวิสัยทัศนและการเรี ยนรูที่กวางไกล
๒) มีสวนรวมอยางกวางขวาง : ด วยองคประกอบของประชาสังคมที่ มีความ
หลากหลาย ซับซอนและการรวมสรางการเรียนรูอยางตอเนื่องนั้น การมีสวนรวมของทุกคนทุกฝาย
ยอมเปนเงื่อนไขให เกิดการรับรู ตัดสินใจ และรวมลงมือปฏิบัติเพื่อผลั กดันการเปลี่ยนแปลงที่จําเปน
รวมกัน
๓) มีความเปนธรรมชาติที่มิ ใชการแตงตั้งจั ดตั้ง: ดวยความเป นองคกรของสังคมที่อยู
นอกเหนือจากการควบคุมของอํานาจรัฐ ประชาสังคมจึงตองเกิดขึ้นบนเงื่ อนไขของสํานึกที่จะดําเนิน
กิจกรรมรวมกันบนพื้นฐานของการเติบโตไปอยางเปนธรรมชาติ การจั ดตั้งหรือแตงตั้ง โดยกลไก
อํานาจรัฐยอมทํ าใหองค กรและการดําเนินกิจกรรมขาดความเปนอิสระ และในที่สุดจะขาดความยั่งยืน
ตอเนื่อง หรื อกลาวในอีกดานหนึ่ ง การเกิดและเติบโตขึ้นอยางเปนธรรมชาติยอมจะเปนเครื่องพิ สูจน
ถึงระดับแหงสํานึกของความเปนพลเมือง (civic consciousness) วาจะสามารถแสดงศักยภาพในการ
รวมแกปญหาที่ซับซอนของชุมชนหรือทองถิ่นไดมากน อยเพียงใด
๔) มีความรัก ความเอื้ออาทร สมานฉันท: การรวมกลุมของประชาสังคมบนพื้นฐานที่
หลากหลาย นั้นจําเปนตองสราง ขึ้นบนฐานแหงความรัก ความเมตตา ความเอื้ออาทร และสามัคคี
ความแตกตางยอมเกิดขึ้นได ความแตกตางเปนสิ่งดีและมิจําเปนตองนําไปสูความแตกแยกเสมอไป
ดังนั้ นเงื่อนไขแหงความรักสมานฉันทจะเปนสวนเชื่อมโยงใหเกิดความร วมมืออยางมีพลัง
๕) มีองคความรู และความสามารถในการแสวงหาความรู : จินตนาการเปนพลังของ
มนุษยที่จะดํารงอยูในสังคมอย างสรางสรรคมีศั กดิ์ศรี แตจินตนาการอยางเดียวอาจไมเพียงพอ ตอง
อาศัยสติ ปญญาความรูในการแกปญหาและการกําหนดทิศทางขางหนา ดังนั้น ประชาสังคมจะตอง
สรางและสะสมองคความรูที่สามารถปรับใชและเรียนรูเพิ่ มขึ้นอยูตลอดเวลา และที่สําคั ญกลุมประชา
สังคมจะตองมีศั กยภาพและความสามารถพอที่จะแสวงหาความรูอีกดวย ดังนั้ นการมีองคความรูและ