บทเรียนการดำเนินงานสภาวัฒนธรรม - page 54

๓๓
จากคําประกาศปฏิญญาในการประชุมระดับโลก เรื่อง การศึกษาชุมชน ครั้ งที่ ๗ ไดเนน
ความสําคัญขององค ประกอบ ๓ ประการ ที่เปนปจจัยสําคัญต อการสรางความเขมแข็งของชุมชน คือ
๑) ภู มิธรรมภูมิปญญา (spirituality)
๒) กระบวนการเรียนรู (learning)
๓) การจั ดการ (management)
ซึ่งสีลาภรณ นาครทรรพ (๒๕๓๘, หนา ๒๗-๒๘) ไดขยายความเพิ่มเติมและ
วิเคราะห ในบริบทของสังคมไทยไวดังนี้คื อ
๑) ภู มิธรรมภูมิปญญา ในชุมชนที่เขมแข็ งและสามารถสรางสรรค การพัฒนาที่ยั่งยืน
ได จะตองมีภูมิ ปญญาและ ธรรมะซึ่ งอาจปรากฏอยูทั้งในตัวผูนําและสมาชิกของชุมชนนั้นก็ได ภูมิ
ปญญาเปนองคความรูต างๆ ที่สัมพันธกับการดํารงชีวิ ตของคนในการอยูรวมกับคนอื่นในสังคมและ
ธรรมชาติ ภูมิปญญาที่ผ านการกลั่นกรองจนตกผลึก และสามารถนํามาปรับใชกับการดํารงชีวิ ตในโลก
ยุคใหมไดนั้น มักจะมีสาระเนื้อหาเป นหลักธรรมะอยูในตัว เพราะธรรมะก็เปนไปเพื่อการดํารงชีวิ ตของ
คนรวมกันอยางสันติสุข
๒) กระบวนการเรียนรู การเรียนรูในที่นี้ หมายถึ ง กระบวนการศึกษาเรี ยนรูของคน
ในชุมชน ซึ่งไดแก เรื่องของการคิ ดวิเคราะห การตั้งคําถาม และการหาคําตอบเกี่ยวกับปญหา สาเหตุ
และแนวทางแกไขปญหาต างๆ การพัฒนาการเรียนรูของชุมชนจึงหมายถึง การทํ าใหเกิ ดกระบวนการ
ของการที่สมาชิกในชุมชนเข ามารวมกลุมคิดวิเคราะหปญหา วิเคราะหสาเหตุ วิเคราะหทางเลือกของ
การแกปญหา ตัดสินใจเลือกทางในการเลือกแก ปญหา และการสรุปบทเรียนเพื่อยกระดั บสติปญญาใน
การแกปญหาใหสูงขึ้น
๓) การจั ดการ เปนเรื่องของกลไกที่ทําใหการดําเนินงานบรรลุผลตามเปาหมายที่ ตั้ง
ไวในชุมชนที่เขมแข็ งจําเปนตองมีการจัดการ อั นเปนการกระจายบทบาท ภาระหนาที่ ควา ม
รับผิดชอบในดานตางๆ ใหแก สมาชิก รวมทั้ งเปนการกําหนดสิทธิ กติกา และวินัยสําหรับการอยู
รวมกันเปนองคกรดวย หากปราศจากการจัดการแลว องคกรชุมชนจะมี ลักษณะที่หลวม คลายสมาคม
ของคนที่มีอุดมการณรวมกันเทานั้น แต ไมสามารถผลักดันให เกิดกิจกรรมการพัฒนาหรื อการ
แกปญหาตางๆ ได
องคประกอบทั้ง ๓ ประการนี้ แมจะแยกอธิบายไดเปนขอๆ แตในความเปนจริงแลว
องคประกอบที่ ๓ นี้ เกิดขึ้ นในลักษณะเปนกระบวนการที่ไมอาจแยกองค ประกอบหนึ่งใดออกจากกัน
ไดชัดเจน การมีภูมิ ธรรมภูมิ ปญญาเปนปจจัยที่จะขาดไมได ในกระบวนการของการเรี ยนรูรวมกัน และ
การจัดการองคกรของชุมชน เทาๆ กับการเรียนรูก็นําไปสูการพัฒนาจิตสํ านึก และภู มิธรรมภูมิปญญา
ใหสูงขึ้น และเกิ ดการจัดการที่ ดี และการจัดการก็เปนแบบฝกหัดหรื อหองทดลองที่ทําใหเกิดการ
เรียนรู และการยกระดับภูมิธรรมภูมิปญญาของชุ มชน การพัฒนากระบว นการเรียนรูของชุมชนใน
ความหมายที่ใชในที่นี้จะหมายถึง การพัฒนาในทั้ง ๓ องคประกอบนี้ มิ ใชการพัฒนาเฉพาะใน
องคประกอบของการเรียนรูเทานั้น
ซึ่งจะเห็นวาองค ประกอบหรือปจจัยที่ทําใหชุมชนเข มแข็งนั้ นประกอบดวยปจจัยหลักที่
ไมสามารถจะแยกจากกั นได ๓ ประการคื อ ภูมิธรรมภูมิ ปญญา กระบวนการเรียนรูและการจัดการ
สวนองคประกอบหรือปจจัยสําคัญที่ทําใหประชาสังคมเขมแข็งนั้ น จากการศึกษาในชวงนี้ยังไมพบวา