untitled - page 176

๑๖๖
ทั้งจังหวัด โดยมีพื้ นที่เลนอยูในบริเวณบ านเดิ่นใกลเคียง สําหรับการละเลนนี้ ใชเวลา ๓ วั น โดยแต
ละวันจะมีเปาหมายและวัตถุประสงคที่แตกตางกันออกไป นั่นคือ วันแรก จะมีการละเลนผีตาโขน
เพื่อถวายผีเจานายหรื อวิญญาณเจาเมืองวั งหรือเจจาเมืองกลาง ส วนวั นที่ ๒ นั้ น จะมีการมี
การละเลนเพื่อรวมขบวนแหส งพระเวสสันดรเขาเมือง
สวนประเพณีผีขนน้ํานั้นก็เปนประเพณีหนึ่งที่มี ความสําคัญที่ มีการละเล นเลนกัน
อยางกวางขวางในพื้นที่บานนาซาว อําเภอเชียงคานจังหวัดเลย ผีขนน้ําหรือแมงหนางามนั้นมีการ
จัดขึ้นเพื่อการระลึกถึ งควายที่ช วยชาวบานในการทําการเกษตรกรรมและที่ สําคัญคือการละเลน
เพื่อการถวายเจ าปูจิรมานพ ดังความเชื่อที่ไดจากการศึกษาวา ชาวบ านบ านนาซาวนั้นมี ความเชื่ อ
วา “ผีบรรพบุรุ ษมีความชื่นชอบการเลนผีขนน้ํามาก” ดังปรากฏวาเจ าปูจิรมานพ ไดโปรดใหมี การ
หาแมงหนางาม (ผีขนน้ํ า) มาเลนเปนประจํา และชาวบ านก็ยังเชื่อกันอีกวา “เมื่อเลนแลวฝนฟาก็
จะดีมีความอุ ดมสมบูรณ เนื่องจากมีฝนตกในปริมาณมาก” จึงนิยมเลนกันในงานบุ ญประเพณีที่
เรียกวา “บุญเดือนหกหรื อบุญบั๊งไฟ”
อยางไรก็ตามการแสดงออกผาการละเลนล วนแสดงใหเห็ นถึงการสื่ อสารในเชิง
สัญลักษณอย างหนึ่งที่กลุมชนพยายามสรางตัวตนและสรางอั ตลักษณ เฉพาะตนใหคงอยูโดยผาน
พิธี กรรมอันศั กดิ์สิทธิ์ ของชุมชนรวมกั น ซึ่งจะสงผลทําให หมูบานมีความสงบสุขและอยู ดวยกัน
อยางรมเย็น มีความอุ ดมสมบูรณด วยผลผลิตทางการเกษตรกรรม ดั งที่ อุทัย หิรั ญโต ๕ กลาววา
สัญลั กษณ ก็ คือสิ่ งที่มนุษยสรางขึ้ น และการสรางขึ้ นในตอนแรกก็ อาจไมมี หลั กเกณฑใดๆ แต
กระบวนการเรียนรู ผานผู นําผานความเชื่อของชุมชนที่ไม สามารถพิสูจนได ก็ส งผลทําใหเกิดการ
เรียนรูร วมกันผมผสานกับสถานการณรวมอื่นๆและเห็นชอบในหลักเกณฑนั้นรวมกัน ดังความเชื่ อ
ของชุมชนที่วา ถ าหากวาปใดไม มีการละเลนแลวฝนฟ าก็อาจจะแลง ลมแรง คนจมน้ํา ลมพั ดพา
บานเรือนพัง ตนไมโค นลม สัตวเลี้ยงจะตาย พืชที่ ปลูกไวจะเกิ ดการแหงเหี่ยว ไม สามารถเก็บ
ผลผลิตได ถาเปนพืชเศรษฐกิจจะขาดทุน และชาวบานยังเชื่ออี กวา “สิ่งที่เกิดขึ้ นนี้เปนอํานาจอัน
ศักดิ์ สิทธิ์ที่เหนือธรรมชาติที่เจาปูจิรมานพและเจาปูผานพิภพ”
ซึ่งอาจกลาวไดว าประเพณี ผี ขนน้ําและประเพณี ผี ตาโขนนั้นถู กถ ายทอดผาน
วัฒนธรรมและความเชื่อของชุมชนจากรุนสูรุนโดยมีเนื้อหาอยู ที่ความศั กดิ์สิ ทธิ์และอํานาจลี้ลับของ
สิ่งที่เปนผีบรรพบุรุษและวิญญาณอันลึกลับที่อาจแฝงอยู ในตัวคนหรื อสัตว และความศรั ทธาของ
ชุมชนแตละชุมชนก็ อาจแตกตางกันออกไป ดังจะเห็นวาชุมชนใดที่ มีผู นําที่มี ความเข็มแข็งมากก็จะ
สงผลตอการจัดงานบุญประเพณีที่ยิ่งใหญ แตก็อาจมีการปรับปรุงและปรับแตงไปตามสถานการณ
ของเศรษฐกิจ การเมือง การปกครองและความเชื่อของชุมชนเองดวย
สําหรับความเชื่อเกี่ยวกับผีบรรพบุรุษหรือผีเจ านายนั้นถือวาจะมี ผลตอโครงสราง
ทางสังคมของชุมชนอย างมาก นั้นคื อการส งผลทําใหชุ มชนเกิดความร วมมือร วมใจ เกิดความ
สามัคคีและมีความเป นอันหนึ่งอันเดี ยวกัน เพราะในโครงสรางทางสังคมและชุมชนนั้นเปนกลุมที่มี
ความสัมพันธ กันแบบเครือญาติ ทั้งในบทบาท สถานภาพและอํานาจที่ สงผลทํ าให เกิดการยึ ด
เหนี่ยวใหเปนหนึ่งเดียวกั นได เชนเดียวกั บกลุมบุคคลกลุมยอยๆที่ ตางก็ เขามารวมงานพิธี กรรม
และการละเลนตามประเพณีก็ จะดําเนิ นบทบาทของตัวเองไปตามสิทธิ ที่มี อยูในชุมชนนั้น ดั งที่
๕ อุทัย หิรัญโต. (๒๕๒๖). สารานุกรมสังคมวิทยา+มานุษยวิทยา. กรุงเทพฯ : ทิพย อักษร, หนา ๒๐๐.