untitled - page 181

๑๗๑
คนในชุมชนก็ จะเดือดร อน เพราะเชื่ อวา ผีตาโขนเปรี ยบเสมือนการบู ชาภูตผี วิ ญญาณและสิ่ง
ศักดิ์ สิทธิ์ และ
อย างไรก็ ตามเมื่อพุทธศาสนาเข ามาสังคมเกษตรกรรม ผี ตาโขนและผี ขนน้ํ า รวมถึง
ประเพณีแหตนดอกไม ประเพณี หลายอยางจึ งจัดขึ้ นเพื่อพุทธศาสนา เชนพิธี การบูชาพระอุปคุ ต
ดังงานวันแรกของประเพณีผีตาโขนที่เรียกวา “วันโฮม” (วั นรวม) เปนวันที่ประชาชนจากหมูบาน
ตาง ๆ จะเดินทางมาร วมงาน งานพิธี จะเริ่ มตั้งแตเชามืดเวลา ๐๔.๐๐ น. โดยประชาชนจะไป
รวมกันที่วัดโพนชัยเพื่ อประกอบพิธีเบิ กพระอุปคุ ต ซึ่งจะมีแสนแก ว อุนเมือง เปนผูทําหนาที่ เปนผู
เชิญพระอุปคุต โดยเฉพาะที่ พอแสนจะนํ าอุปกรณที่เตรี ยมไว มี ดาบ มีด หอก ฉัตร ซึ่งทําดวยไม
ถือเดินนําขบวนประชาชนไปยั งริมฝงลําน้ําหมันซึ่งเปนแมน้ําศักดิ์ สิทธิ์ เพราะลําน้ํานี้จะไหลไปทาง
ทิศเหนือ เมื่อถึงริมฝงน้ําหมันทุกคนจะอยูในอาการสงบแสนแกว อุนเมื อง จะกลาวบูชาพระอุปคุต
๓ จบ เมื่อกลาวจนบทแรกจะตองตีฆ องชัย๑ ครั้ง จบบทที่ ๒ จะตี ๒ ครั้ง จบบทที่ ๓ จะตี ๓ ครั้ง
ตอจากนั้นพ อแสนอีกทานหนึ่ง จะลงไปงมหาพระอุปคุตในลําน้ําหมัน โดยจะใชหินสีขาวใสเปนสิ่ง
สมมติ เมื่อไดพระอุปคุ ตแลว จะนํ าขึ้นมาวางไว ในพานซึ่งเตรียมไว ทํ าการจุดประดั บหรือยิงป น
ดนตรีต าง ๆ เชน ฆอง กลอง ฉาบ ฉิ่งพิณ แคน จะเริ่มบรรเลง ประชาชนโหร องไชโย แหพระอุป
คุตไปประดิษฐานไว ที่หอพระอุปคุ ตที่ วัดโพนชัยโดยจะจั ดหอใหญไวทางทิ ศตะวันออกของโบสถ
และมีหอเล็กอีก ๓หอ โดยรอบโบสถ (จัดไว ๔ ทิศ) เมื่ อมีการเชิญพระอุปคุ ตขึ้ นหอแตละทิศนั้ น
จะมีการยิงปนขึ้นทิศละ๑นัดมูลเหตุที่มี การเชิญพระอุปคุตเชื่อวา “พระอุปคุตนั้น เปนพระเถระผู
มีฤทธิ์ ไดเนรมิตกุ ฎิอยูกลางมหาสมุทรสามารถปราบพวกมารได ราบคาบ เมื่อมีการจัดบุญหลวง จึง
ไดเชิญพระอุปคุ ตมาประดิษฐานไวในงานดวย เพื่ อใหเกิดความสวั สดีมี ชัย การจั ดงานสํ าเร็จไป
ดวยดี”๑๗
สํ าหรับผีประเพณีผีขนน้ํานั้นเปนการละเลนที่ถวายผีเจาปูที่ดอนหอก อนจึงจะถื อวามีความ
ศักดิ์ สิทธิ์ ส วนผูที่มีบทบาทสําคั ญในพิธีกรรมดังกล าวที่ที่เชื่อมโยงระหวางผี กั บมนุษย ก็คื อรางทรง
หรือ นางเทียม ดั งนั้นจึงอาจแสดงใหเห็นวา ในสังคมเกษตรกรรมนั้นผู หญิงถือวามีบทบาทสําคัญ
ตอการดู แลสารทุกข สุ ขดิบของคนในครอบครั ว และนางเทียวที่ เปนร างทรงก็เปนบุคคลที่ ถู ก
ยอมรับจากคนในชุมชนและสังคมดวยเชนกันดังที่ สุ ริยา บรรพลา ไดกลาววา “นางทียมเปนบุคคล
ที่มีความสําคั ญกับชุมชนและนางเทียมก็มั กจะไดรับเกียรติจากชาวบานให เปนผูนําในพิธีกรรมและ
งานบุญตางๆ”๑๘
สวนประเพณี ตนดอกไม ถูกประดิษฐสรางขึ้ นมาก็ มีนัยยะหลั กคือ ตนดอกไม ที่ถู กพุทธ
ศาสนิกรวมมือรวมใจกั นจัดขึ้น เพื่ อการถวายเป นพุทธบูชาและการขอขมาลาโทษแดองคสมเด็จ
สัมมาสัมพุทธเจา เมื่อครั้งที่ชาวบ านไดอัญเชิญพระพุทธองคลงมาจากแทนประทั บเพื่อนํามาสรง
น้ําในวันสงกรานต เชนเดี ยวกับการนําดอกไมหลากชนิดมาผสมผสานรวมกันของชาวบ านใน
ชุมชนซึ่งก็มี นัยยะถึงความเชื่อความศรัทธาอยางเหนียวแนนของตอพุทธศาสนา เมื่อนํามาประกอบ
๑๗ พงศทร พินิจวัฒน. (๒๕๔๘). ศิลปกรรมทองถิ่น : กรณีศึกษาหนากากผีตาโขน อําเภอดานซาย จังหวัดเลย.
สารนิพนธปริญญาการศึกษามหาบัณฑิต สาขาวิชาศิลปศึกษา มหาวิ ทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, หนา ๑๓.
๑๘ สุริยา บรรพลา. (๒๕๔๖). ศึกษาเปรียบเทียบองค ประกอบการละเลนทองถิ่น : กรณีผีตาโขนอําเภอดานซายกับผีขน
น้ําบานนาซาว อําเภอเชียงคาน จั งหวัดเลย. โปรแกรมวิชานาฏศิลป คณะมนุษยศาสตร และสังคมศาสตร มหาวิทยาลั ยราชภัฏเลย,
หนา ๒๑๖.