untitled - page 168

๑๕๘
เมือง เกี่ยวศาสนาพราหมณก็คื อพิธีบายศรีสูขวัญ และเกี่ยวกับภูตผี คือการอัญเชิญดวงวิญญาณผี
เจานายในอดี ตมาเข าทรงและขออนุญาตก อนจัดงานบุ ญหลวงและมี การแหขบวนผีตาโขนไป
คารวะ “เจาพอกวน” เจาแมนางเทียม” ซึ่งเปนผูที่ใหดวงวิญญาณในอดีต
ประเพณีผีตาโขนอําเภอดานซาย แบงออกเปนผีตาโขนนอย และผีตา
โขนใหญ สําหรับ “ผีตาโขนนอย” จากการศึกษาพบวา มีการละเลนมาตั้ งแตสมัยโบราณ สาเหตุ
ที่เรียกว า “ผีตาโขนนอย” นั้ นเปนเพราะสั ดสวนและขนาดเทากับรูปรางของคนจริงที่ ซอนอยู
ภายใน สวนผีตาโขนใหญนั้นชางชาวบานจะสรางให มีขนาดรู ปรางที่ ใหญโตกวาตัวจริงของคนถึง
สองเทา วัสดุ ที่นํามาสรางนั้นชาวบานจะชวยกันขึ้นโครงสรางของหุนด วยไม ไผโดยนํามาทําเปน
ตอก จากนั้นจึงนํามาประกอบเปนโครงสร างของผีตาโขนเพศชายและผีตาโขนเพศหญิง อยางละ
หนึ่งตัว โดยมีความเชื่อวา “เดิมคนโบราณเป นคนที่มี รูปรางสูงใหญ สูง ๘ ศอก การสรางผีตาโขน
ใหญนั้นมีมากวา ๕๐ ป โดยมี นายเกี้ยว เนตรผง เปนผู สรางคนแรก หลังจากนั้นก็ มีผู สืบทอด
ตอมาคือ นายกวนใจ หมื่นโสม
สําหรับการละเลนผีตาโขนเล็ กแตเดิมในอดี ตนั้นจะเลนถวายวิ ญญาณผี
เจานาย กลุมผีตาโขนจะออกเลนแตเชาหลังพิธีเบิ กอุปคุตแล วในวันแรก แตในป จจุบันการละเล น
มี การปรับเปลี่ ยนไป อยางไรก็ ตามการละเลนผี ตาโขนนั้นก็ล วนเปนไปและมีความเกี่ยวของกับ
ความเชื่อที่เกี่ยวกับภูตผี วิญญาณและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ที่ชาวอําเภอดานซายมีความเชื่ อถือ โดยเฉพาะผี
บรรพบุรุ ษ เชน ผีเจ าเมืองกลาง เจาแสนเมื อง เจาองคลาวและเจาองคไทย ซึ่งส วนใหญแล ว
ชาวบานจะเรียกดวงวิญญาณเหลานี้ว า “เจานาย” โดยที่เจานายก็จะสถิตอยู ในสถานที่ตางๆ เช น
เมืองวังที่สถิตที่หอบหิ้งเจาพ อกวน
การละเลนอื่นๆที่ประกอบอยูในงานประเพณีผีตาโขนที่นอกเหนือจากผี
ตาโขนแลวนั้นในงานบุญหลวงยังมี การละเลนอื่น ๆ ที่สามารถสรางความครื้นเครงและสร างความ
สนุกสนานให กับผูเขารวมงานและนักทองเที่ ยวดังนี้ การเลนบักแบน การละเลนขายตั วมอน
การละเลนทอดแห การเลนชอนปลา การเลนควายตู การเลนทั่งบั๊ง การเลนเซิ้ ง
๕.๑.๑.๒ บริบทเกี่ยวกับประเพณีผี ขนน้ํา
คําว า “ผีขนน้ํ า” หมายถึงการละเลนที่ ผูเลนแตงกายคลายวัว ควายมี
ขนตามลําตัว ผีขนน้ําอาจมีที่มาจาก ๒ นั ยยะคือ นัยยะที่ ๑ ความเชื่อที่ เกี่ยวกับวิ ญญาณของ
สัตว จําพวกวั วควาย ที่ตายไปแล วแตวิ ญญาณยังล องลอยอยู ตามสถานที่ เคยอยูอาศั ย เชน
ตามลําหวย หนอง แมน้ํา เมื่อชาวบานไปตักน้ําหรืออาบน้ําก็จะตามคนเข ามาอยูในหมูบาน สวน
นัยยะที่ ๒นั้นจะมาจากการเลนผีขนน้ํ าเปนประจําทุกเดือน ๖ แลวฝนตกทุกครั้ง จึงเรียกวา “ผี
ขนน้ํา”
การเล นผีขนน้ําเกิ ดขึ้นมาเป นเวลานาน ส วนใหญจะเลนกันในวั น
เทศกาลงานบุญเดือนหก แรม ๑ ค่ํ า ถึง ๓ ค่ําของทุกป โดยจะมี การละเลนในงานบุญเดื อน ๖
ของทุกเขตอําเภอเชี ยงคานก อน เนื่องจากมี ความเชื่อวา “ต องให เชื้อผูพี่เจาคกคํา เนื่องจาก
เจาคกคํา (วิญญาณเจาปูเขตสุขาภิบาล วัดมหาธาตุ) เปนผูพี่เจ าจิรมานพ ซึ่งอยูบ านนาซาวและมี
ศักดิ์ เปนนอง และการละเลนก็จะสงทายที่บานนาซาว จึงสงผลใหเกิดความสนุกสนานทุกป ”
การละเลนผีขนน้ํ า สันนิ ษฐานวามีมาพรอมกับการจัดพิธีกรรม เซนไหว
บรรพบุรุ ษ หรือเจาโคตรของหมูบานนาซ าว เพราะถามีการจัดพิธี กรรมเลี้ยงผีประจําหมูบานก็