untitled - page 169

๑๕๙
เพื่อการละเล นบุญเดือนหก แรม ๑ ค่ําถึง ๓ ค่ําเดือนหก จะมีผีขนน้ํ ามาเลนเปนจํานวนมาก ถา
หากปใดผีขนน้ํ าออกมาเลนนอยปูจิรมานจะไมพอใจ อาจมีการดลบันดาลใหฝนตกน อยกวาปกติ
ซึ่งจะมีผลตอการทําเกษตรของชาวบ าน สําหรับเจ าปูผานพิภพนั้ นก็จะโปรดปรานตัวแมงหน า
งามหรือผี ขนน้ําเป นอยางมาก วิญญาณบรรพบุรุษจะแจงความประสงคผานรางทรงหรือคนทรงที่
รับการถายทอดพิธี กรรมเลี้ยงผีปูตาซึ่งเปนผูหญิง ซึ่งผูหญิงถือวาเปนบุคคลที่มี บทบาทหนาที่ในการ
สืบทอดแนวคิดและสืบทอดมรดกจากบิดารมารดาโดยเฉพาะผูหญิงที่เป นลู กคนสุดท อง จะเปน
ผูรับมรดกและสื บทอดเจตนารมยของบิดา
การละเลนนั้ นเกิดจากแนวคิดที่จะเอาใจผีบรรพบุรุษ และคาดหวังวาจะ
มีซึ่ งสิ่งตอบแทนที่เป นน้ําฝนและความอยูดีกิ นดี ความมั่ นคง มั่งคั่งและความอุดมสมบู รณทาง
การเกษตรซึ่งจะมีการทํานาปลูกขาวป ละ ๒ ครั้ง ซึ่งเปนเรื่องของวิ ถีการดําเนินชี วิตที่ สงผลทําให
เกิดการคิดค นรูปแบบออกมา สํ าหรับวิ ธี การเลนแบบโบราณนั้น ผี ขนน้ําจะผูกกะลอ ขะเหล็บ
หรือ กระโหลงไวบริเวณเอวหรือคอ แลวผูเลนก็จะทําการย อตัวลงอย างเปนจังหวะ ซึ่ งอาจเรียกวา
เปนการ “ยมตัว” จากนั้นจึงเผ นตัวขึ้นตามจังหวะของเสี ยงกลอง ที่ถูกตั วและใหจังหวะผานกลอง
บั๊ง ที่มีลั กษณะคลายกับบั๊งไมไผคื อมีลักษณะเป นทรงกลม สําหรับการขยมตัวนั้ นผีขนน้ําจะทํ า
โดยประมาณ๓ จังหวะ แลวจึ งทํามือจีบมวนสองข าง ดวยการกางมือออกระดับศีรษะตามจังหวะ
ของเสียงกลองที่ ถูกตีจนมีเสียงดังเปนจังหวะ ตึง ตึ ง ตึง รวมทั้งสิ้น๓ ครั้ ง สําหรับการละเลนผีขน
น้ํานั้นเปนการสรางความหมายดานความเชื่อ ความศรัทธาของกลุ มที่อยูในหมูบานประกอบด วย
การเครือหมากสะบา การเลนคนเดากั นหรือตุกตาชายหญิงรวมเพศกัน การเล นควายตู การเล น
กลับเพศ การเลนโยนตม
หน ากากผีขนน้ํ าในปจจุ บั นนั้นมั กสรางขึ้ นตนไม ที่ชื่อวา พญาสั ตตบัน
หรือต นตีนเปด เพราะเปนไมเนื้ออ อนที่มีมากตรงบริเวณทิ ศตะวันออกของหมูบาน โดยการเขา
ปาไปตั ดมาและเลื่อยให เป นทอน แล วใชมี ดถาก ใหเปนรู ปหน ากากโดยมีองคประกอบของ
หนาผาก คิ้ว จมู ก ตา และปาก โดยการทําโครงสรางรวมหนากากผี ขนน้ําจะมี ความกว าง
ประมาณ ๓๐ เซนติเมตร และมี ความยาวเทากับ ๕๐ เซนติเมตร จากนั้ นจึงใช สีน้ํ ามันเขียน
ลวดลายดอกบังเครือลายเถาวัลยตามคิ้ว ปาก หนาผากและประดับหนาตาผีขนน้ํ าดวยกระจกใสที่
มีความแวววาว หรือกระจกสองหนา จากนั้นจึงใช ไมไร เพื่อนํามาทํ าเปนเขาติ ดกับโครงสรางของ
ศีรษะดวยกระดาษแกว
เสื้อผาเครื่องแตงกายนั้นจะใชเสื้อผาเกาๆ ที่ทิ้งแลว เชนที่นอน มุง แห
จากนั้นจึงนํามาเย็บเปนสวนของลํ าตัว สวนแขน และขาเย็บติดกับส วนหัวของผี ขนน้ํา สําหรับ
การเขียนหนากากผีขนน้ํานั้นนอกจากคิ้ว ตา ปาก จมูก ใบหูเพื่ อใหเกิดความสวยงามก็ขึ้ นอยูกั บ
ทักษะและประสบการณของผูทําเป นสําคั ญและคานิยมของแตละคุม การเลนผีขนน้ํ าเปนการเลน
พื้นบานที่ต องมีการใช ทาทางประกอบละเลน ซึ่ งผี ขนน้ําของบานนาซาวก็ไม ไดมี กฏเกณฑที่เป น
แบบแผนใด ๆ แตจะใชความคลองตัวของผูเลนเปนหลักในการแสดง เช น การมวนมือฟอนตาม
จังหวะแตไมกําหนดระบบของมื อ แตก็มี หลักใหญในการละเล นคือการยอตัวลง การขย มตัว ยืด
ยุบตามจังหวะของกลองบั๊ง ผูเลนผีขนน้ํานั้นสามารถที่จะออกทาออกทางไดอย างอิสระ