untitled - page 179

๑๖๙
ลักษณะนี้จะทําใหฝนตกตองตามฤดูกาล ยิ่งเลนมากจะทํ าให บริเวณน้ําฝนมี มากขึ้นด วย ๒) เพื่อ
เปนการหลอกลอพญามาร โดยใหพญามารมาหลงระเริ งในการเลนนี้ จนลืมที่ จะไปกอความวุนวาย
ในงานบุญหลวง จะทําใหการจั ดงานเปนไปดวยความราบรื่น ๓) เลนเปนประเพณี ชาวบานเชื่อวา
หากไมเลนจะทําใหผิดประเพณี และการทํ าผิดประเพณี ถือวาร ายแรงมาก จะทําให เจานายพิโรธ
จะทําให เกิดสิ่งเลวร ายขึ้น เชน ฝนแล ง ขาวปลาอาหารไมอุดมสมบูรณ สั ตวเลี้ยงลมตาย หรื อ
แมกระทั่งทําใหคนในสังคมเกิดความวุนวายล มตายได สงผลทําใหผีตาโขนสวนใหญ มีการประดั บ
ตกแตงรางกายดวยสัญลักษณของอวัยวะเพศชาย ดังเอกสารของ ศรีศักดิ์ วัลลิ โภดม๑๑ ที่ว า “ผีทุก
ตองมีอาวุธประจํากายหรื อดาบหรืองาวที่ทําขึ้นจากไมเนื้ออ อน เชน ไมงิ้ว ไมฉําฉา สวนดามทําให
มีลั กษณะเปนรูปอวั ยวะเพศชายและนิยมทาสีแดงตรงปลายดาบดวย”
ส วนผีตาโขนนั้นก็มี การรื้อสรางรูปแบบขึ้นมาอย างหลากหลายในสวนผีตาโขนใหญนั้น สุ
ทัศนพงศ กุลบุ ตร๑๒ กลาว า ความเชื่อของชาวอําเภอดานซ ายนั้นมีการปรั บปรนผสมผสาน
ระหวางการนับถื อผีหรือการนั บถื ออํานาจสิ่ งศักดิ์สิทธิ์ ของวิญญาณผีเจานาย กับความเชื่อตาม
แนวพุทธศาสนาหรือการนับถืออํ านาจศักดิ์สิทธิ์ ของพระธาตุศรีสองรั กโดยไมมีความขั ดแยงกันแต
อย างใด สําหรับผีตาโขนใหญ นั้น มีรูปลั กษณ ที่จําลองแบบมาจากร างกายของคนโบราณ ที่ มี
ลักษณะสูงใหญ มี รางกายที่แข็งแรงและสมบูรณ ๑๓ และ ดนุพล ไชยสิ นธุ๑๔ ก็ กลาวถึงที่มาของผี
ตาโขนใหญวามีแหลงที่มาของผีตาโขนใหญ จากการสอบถามผูรูของทองถิ่น สันนิษฐานวา ได รับ
อิทธิพลจากเมื องหลวงพระบาง สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ตามหลักฐานระบุว า มี
ความเกี่ยวพั นกับเรื่องปูเยอยาเยอซึ่งปรากฏอยูในนิทานพื้นบานหลายเรื่ องแตเนื้อเรื่ องที่ แสดงวา
เปนวีรบุรุ ษของเผาพั นธุมี อยู ๒ เรื่ อง คือ ๑) ปูเยอยาเยอในตํานานแม โพสพ หรือนิ ทาน “ทํ าไม
ขาวเม็ดเล็ก” ที่กลาวถึงปูเยอยาเยอไดเปนผูขอพันธุขาวมาจากแมโพสพมาปลูกยั งเมืองมนุษย ๒)
ปูเยอยาเยอในเรื่องขุนบรมราชาธิราชนั้นไดแสดงบทบาทวีรบุ รุษของเผาพั นธุที่เป นผู ตัดถนนเครือ
เขากาด ดังมี รายละเอียดวา
“แต กอนนั้นโลกเรามี แตผืนน้ํ า ไมมี ผืนดินพระยาแถนหลวง (แถนฟาครืน ก็ เรียก) ซึ่งเปน
แถนแหงแถนทั้ งหลาย (เปนเทพผูใหญ) จึ งใหปูเยอยาเยอลงมาสูพื้ นโลก กอนลงมาได ประทานพร
ใหปูเยอยาเยอมีฤทธิ์ หากยางเทากาวไปที่ แหงใดใหมี แผนดินผุดขึ้นมาณที่ แหงนั้น ดังนั้นเมื่อปู เย
อยาเยอลงมาถึงพื้นโลก จึ งไดเกิดแผ นดินผุดขึ้นเหนือน้ําตามรอยเทาที่ปูเยอยาเยอยางก าวไป เมื่อ
เกิดแผ นดินแลวพระยาแถนหลวงจึงใหพระยาแถนแตง (พระยาแถนอีกองคหนึ่งซึ่งมี อํ านาจหนาที่
สรางสรรพสิ่งขึ้นในโลก เหมือนพระวิษณุกรรม) สรางมนุษย สัตว และพืชพันธุ ธัญญาหารขึ้ นไว ใน
แผนดินเพื่อจักได สรางแบงใหโลกเจริญสืบเนื่องไป โดยที่พระยาแถนจะได ไม ตองเหนื่อยแรงอีกใน
๑๑ ศรีศักดิ์ วัลลิโภดม. (๒๕๔๘). ผีกับพุทธ ศาสนาและความเชื่ อในสังคมดานซาย ดุลยภาพทางจิตวิญญาณขง
ชาวบานในลุมน้ําหมัน. กรุงเทพฯ : มูลนิธิเล็ก ประไพ วิริยะพันธุ, หนา๑๐๑-๑๐๒.
๑๒ สุทัศนพงษ กุลบุตร. (๒๕๓๖). ประเพณีพิธีกรรมเกี่ยวกับพระธาตุศรี สองรัก อําเภอดานซาย จังหวัดเลย.
มหาสารคาม : วิทยานิพนธปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิ ชาไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลั ยศรีนครินทรวิ โรฒ มหาสารคาม, หนา
บทคัดยอ.
๑๓ เอกรินทร พึ่งประชา. (ม.ค.-มิ.ย. ๔๘). ผีตาโขนนิยามและความหมายเบื้องหลังหน ากาก ชื่อ รูปแบบและความหมายที่
ซอนอยูเบื้ องหลังหนากากผีตาโขน ของอําเภอดานซาย จังหวัดเลย. ดํารงวิชาการ. ๔, ๑, หนา ๑๑๐-๑๑๙.
๑๔ ดนุพล ไชยสินธุ. (๒๕๓๙). ปูสังคะสา ยาสังคะสี. เลย : รุงแสงการพิมพ, หนา ปกหลัง.