bk129 - page 317

309
ใบความรู้
กิจกรรมที่ 6ชุดที่ 1
หลักธรรมอิทธิ บาท 4
ในพระไตรปิ ฎกได้อธิ บายความหมายของอิ ทธิ บาทว่า คําว่า อิ ทธิ มีอธิ บายว่า
ความสําเร็ จ ความสําเร็ จด้วยดี กิริ ยาที่สําเร็ จ กิ ริยาที่ สําเร็ จด้วยดี ความได้ ความได้เฉพาะ
ความถึง ความถึ งด้วยดี ความถูกต้อง การทําให้แจ้ง ความเข้าถึงสภาวธรรมเหล่านั้ น คํา
ว่า อิ ทธิบาท มีอธิ บายว่า ความกระทบ ฯลฯ การประคอง ความไม่ฟุ้ งซ่ านของบุคคลผู ้
เป็ นอย่างนั้ น คําว่ า เจริ ญอิทธิ บาทมีอธิ บายว่า ภิ กษุเสพ เจริ ญทําให้ มากซึ่ งสภาวธรรม
เหล่ านั้ น เพราะฉะนั้ นจึงเรี ยกว่า เจริ ญอิ ทธิบาท
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺ โต) อธิ บายว่า อิทธิ บาท 4 เป็ นหลักธรรมเพื่อ
ความสําเร็ จแห่งกิ จการนั้ นๆ ผู ้ที่ ได้ปฏิ บัติ ตามหลักธรรมนี้ ความสําเร็ จจะเกิ ดขึ้ นองค์
ธรรมของอิทธิบาท 4ประกอบด้วย
1. ฉั นทะ คื อ พอใจจะทําสิ่ งนั้ น และทํ าด้วยใจรั ก ต้องการทํ าให้ เป็ น
ผลสําเร็ จอย่างดีแห่ งกิ จหรื องานที่ทํามิ ใช่ สักว่าทําพอให้ เสร็จๆหรื อ เพียงเพราะอยากได้
รางวัลหรื อผลกําไร
2. วิริ ยะ คื อ ขยันหมั่นประกอบ หมั่นกระทําสิ่งนั้ นด้ วยความพยายาม
เข้มแข็ง อดทน เอาธุระ ไม่ ทอดทิ้ง ไม่ท้อถอยก้าวไปข้างหน้าจนกว่าจะสําเร็ จ
3. จิตตะคื อตั้งจิตรับรู ้ในสิ่ งที่ทํา และทําสิ่ งนั้ นด้วยความคิด ไม่ปล่อยจิตใจ
ให้ ฟุ้ งซ่านเลื่อนลอย ใช้ความคิดในเรื่ องนั้ นบ่อยๆ เสมอๆทํากิจหรืองานนั้นอย่างอุทิศตัว
อุทิ ศใจ
4. วิ มังสา คือ หมั่นใช้ปัญญา พิ จารณาใคร่ ครวญตรวจตราหาเหตุผล และ
ตรวจสอบข้อบกพร่ องขั ดข้องในสิ่ งที่ ทํานั้ น โดยรู้ จักทดลอง วางแผน วัดผล คิดค้น
วิธีแก้ไขปรั บปรุ ง เพื่อจัดการและดําเนิ นงานนั้ นให้ได้ผลดียิ่งขึ้ นไป
อาจเรี ยกอย่างสั้ นๆ ว่า รั กงานสู้งาน ใส่ ใจงานและทํางานด้วยปัญญา
อิ ทธิบาท 4 ได้ชื่ อว่าเป็ นหลักธรรมแห่ งความสําเร็ จ ดังนั้ นในการทําการใด
เมื่ อผู้ นําทั้งหลายตั้ งอยู่ ในอิ ทธิบาท4 การนั้ นจะสําเร็ จลุล่วงได้ด้วยดี
ผู ้นําที่พัฒนาตนเพื่อการบริ หารงานตามหลักธรรมดังกล่าวข้างต้นนี้ จะนํามาซึ่ ง