bk129 - page 118

110
นิรุ กติศาสตร์ของคําว่ า “ชี ” น่าจะมาจากภาษาบาลีว่า “ธชี” แปลว่าผู้ มีธงชัยกล่าวคื อผู้ นุ่ งขาว
ห่ มขาวเป็ นเครื่องหมายของความมีชัยชนะเหนื อกิเลสจนจิตใจสะอาดบริ สุ ทธิ์ ผู้ ที่ นุ่งห่ มผ้าขาวจึง
เรี ยกว่า ธชี เรี ยกให้สั้ นๆอี กว่า “ชี ” ในเทศน์มหาชาติ เรี ยกชู ชกว่า ธชี ชีชาติ เพราะนุ่งห่ มผ้าขาว
กล่าวคือผ้าขาวเป็ นธงชัยแสดงตนว่าเป็ นวรรณะพราหมณ์ ผู ้ บริ สุ ทธิ์ บางทีเรี ยกว่าอัจจุ ตฤาษี ว่าธชี
นักพรต เพราะมี ธงชัยคื อชุดฤาษี ที่ครองเป็ นเครื่ องหมายของการบําเพ็ญตบะเครื่ องแต่งกายฤาษีจึง
เป็ นธงชัยผู้ ครองชุ ดฤาษี จึงเรี ยกว่า “ธชี” (มานพนักการเรี ยน, 2545)
คําว่ า “ชี ” ในภาษาบาลี ใช้พูดต่อนาม เป็ นเครื่ องหมายแห่งความยกย่อง เช่นมหาเทพชี บารพตีชี
นารถชี ซึ่ งจะมี ความหมายในภาษาไทยตรงกับคําว่าพระ เช่น เป็ นคําขึ้ นต้นนาม ได้แก่ พระมหาเทพ
พระบารพตี พระนารถนอกจากนี้ ยังนิ ยมใช้สํ าหรับผู ้ ที่ได้รั บยกย่องอยู่ในเกณฑ์เป็ นพระ (ผู ้ ถือบวช
เช่นชี พราหมณ์ ชี สงฆ์ ชีเปลื อย ) แม้เป็ นหญิงที่ ถือบวชก็เรี ยกได้เหมือนกัน เช่นนางชี แม่ชี ยายชี
หลวงชี แต่ ในปั จจุบันนิ ยมใช้เรี ยกผู ้ หญิ งที่ เลื่ อมใสพระพุ ทธศาสนาแล้วบวชว่า แม่ชี (พระครู
นิเทศธรรมาราม, 2525)
คําว่า ชี ยังปรากฏในกลุ่มบํ าเพ็ญพรต ทางศาสนา มี 3พวกใหญ่ ๆ หมายถึ ง อาชีวะ
ปริ พาชกและบรรพชิตโดยมีความหมายพอสรุ ปได้ ดังนี้ (พระมหานิ คมนิคโม, 2547)
1. คําว่ า “อาชี วะ”หมายถึง ผู ้ประกอบอาชีพแต่ งกายได้ตามใจ เพียงแต่ลดการฟุ้ งเฟ้ อและ
การบําเรอความสุขทางกามลงอาชีวะได้แก่ พวกบําเพ็ญพรตทั้งที่ ตัวเองยังอยู่ครองเรื อนทํามาหากิน
ดังชาวบ้านทั่วไป
2. คําว่า “ปริ พาชก”หมายถึงพวกที่ปล่อยเหย่าเรื อนเพียงบางส่ วน ใช้ชีวิตส่ วนมากในการ
บําเพ็ญพรตคําว่า”ปริ พาชก” แปลว่ า ผู้ ปลีกตัวหมายถึ ง เพียงแต่ปลีกตัวแต่ว่ายังไม่ตัดขาดจากการ
ครองเรื อนยังถือกรรมสิ ทธิ์ ในบ้านเรื อนอยู่ นิ ยมการแต่ งกายในชุดสี ขาว ผู้ชายเรี ยกว่ า “ดาบส”
ผู ้ หญิงเรี ยกว่า“ตาปสินี ”คําว่ า “ตาปส”แปลว่าผู้นุ่งขาวตรงตัว
3. บรรพชิตหมายถึงนักบวชเต็มตัวบําเพ็ญโดยการสละบ้านเรื อนโดยเด็ดขาด ได้แก่ พวก
ฤาษี ภิกษุ ซึ่งเป็ นที่ มาของการครองเพศของภิ กษุทุกวันนี้ ในสมัยนั้ นกลุ่มที่ยังอยู่ ครองเรื อนอี กกลุ่ม
หนึ่ งปลี กตัวออกจากเรื อนแต่ยังไม่ได้บวชเต็มตัวเรี ยกว่า “ชี ” แปลว่ า คนที่บวชเหมือนกันโดยใน
ที่ นี้ ชี ในทางพระพุทธศาสนาจึงมี วิวัฒนาการมาจากปริ พาชกในสมัยพุทธกาล แต่สมัยพุ ทธกาล
เรี ยกว่า ชี ไม่ปรากฏเด่นชัด เพราะอยู่กลางระหว่างฆราวาสกับบรรพชิตต่อมาผู ้ เตรี ยมบวชฝ่ าย
หญิงได้แก่ ผู้เตรี ยมบวชเป็ นภิกษุณี ชายก็ เตรียมบวชเป็ นภิกษุ และยังชีสี ขาวอยู่ เมื่อภิกษุ ณีวงศ์สู ญ
ไปก็หยุดอยู่แค่ผู ้ เตรี ยมบวชแต่ เอาศี ลอุโบสถศีลที่ฆราวาสรักษาที่เรี ยกว่า “ชี ”มาจนทุกวันนี้ และ
เหตุที่จัดเป็ นอุบาสิกาไม่จัดเป็ นนักบวชเนื่ องจากสถานภาพอันยังไม่ชัดเจนในปัจจุ บัน
สาเหตุในการบวชเป็ นแม่ ชีไทย