nt138 - page 32

23
สถานที่ประกอบพิธีกรรมจับปลาบึกคื อดอนท้ายหาดหน้าวัดบ้านหาดไคร้ กับชายหาด
ริมนํ้ าหน้าวัดบ้านหาดไคร้ เครื่องใช้ในพิธีกรรมได้แก่ เครื่ องสักการะบูชา เครื่ องสังเวย เครื่ องเสี่ ยง
ทายและเครื่ องใช้อื่ นๆซึ่ งเป็ นการสื่ อความหมายถึงเจ้าโพ้ง เจ้าลวงและแม่ย่านาง ในเชิงสัญลักษณ์
หมายถึ งความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ คติความเชื่อในพิธีกรรมจับปลาบึกเป็ นคติความเชื่อที่
ผสมผสานกันระหว่างผี พุทธและพราหมณ์ แต่เน้นในเรื่ องผี ความเชื่ อนี้ นํามาซึ่ งความสามัคคีมี
พลังต่อสู ้กับอุปสรรคในการจับปลาบึ ก
หลังจากนั้ นก็จะเริ่ มลงมือจับปลา โดยใช้เครื่ องมือจับปลาบึกที่ เรี ยกว่า "นาม"ซึ่ งทํามาจาก
สายป่ านตี เกลียวให้เข้ากันเป็ นเชือกแล้วนํามาถักเป็ นตาข่ายแต่ละตากว้าง25-30 เซนติเมตรนาม
แต่ละผื นจะเป็ นรู ปสี่เหลี่ ยมผืนผ้ากว้างประมาณ6-7 เมตรยาว8-9 เมตรนอกจากนี้ ยังมี "มอง"ที่ มี
ลักษณะคล้ายนามแต่ต่ างกันที่มองทํามาจากไนล่อน ในแต่ละปี จะมี ชาวบ้านจับปลาบึกแค่ 1-2ครั้ ง
เท่านั้ น
การหายไปของปลาบึก
จํานวนปลาบึกในแม่นํ้ าโขงเขตอําเภอเชียงของและอําเภอเชี ยงแสนกล่าวได้ว่ามีจํานวนที่
จับได้ลดลงทุกๆปี อย่างปี พ.ศ. 2533ชาวบ้านหาดไคร้จับปลาบึกได้ถึ ง 69ตัวปี 2539จับได้ 7ตัว
ปี 2543จับได้ 2ตัวและปี 2548จับได้เพียง3ตัวขณะที่ฝั่งลาวจับได้เพียง1ตัวเท่านั้ น
การหายไปของจํานวนปลาบึก เกิดจากโครงการพัฒนาต่างๆในแม่นํ้ าโขงซึ่ งแต่ละ
โครงการล้วนส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศน์ของแม่ นํ้ าโขงโดยตรง เช่ นโครงการระเบิดแก่งขุดลอก
แม่นํ้ าโขง เพื่อการเดินเรื อสินค้าขนาดใหญ่ภายใต้ความร่วมมือของจีนไทยพม่าและลาวซึ่ ง
ปัจจุ บันดําเนินการแล้วเสร็ จไปแล้วในเขตจีนและพม่า
โครงการนี้ เดิมทีจะเข้ามาดําเนินการในเขตไทยโดยจะทําการระเบิดบริ เวณแก่งคอนผีหลง
เขตอําเภอเชี ยงของซึ่ งอยู่ ไม่ ไกลจากบ้านหาดไคร้มากนักด้วยแต่ภายหลังถูกองค์กรชาวบ้านอย่าง
กลุ่มรักษ์เชียงของต่อต้านอย่างหนัก เพราะหวั่นเกรงผลกระทบด้านสิ่ งแวดล้อมและระบบนิเวศน์
โครงการนี้ จึงยุติ การดําเนินการไว้แค่นั้ น
นอกจากนี้ ยังมีโครงการสร้างเขื่อนกั้ นแม่นํ้ าโขงในเขตจีนโดยเฉพาะเขื่อนหมั่นหวั้นที่ เป็ น
ตัวควบคุ มระดับนํ้ าในแม่นํ้ าโขงและยังมีอีกหลายๆเขื่อนที่จีนกําลังก่ อสร้าง โครงการพัฒนาเหล่านี้
ถือว่าส่ งผลกระทบต่อระบบนิเวศน์ในแม่นํ้าโขงโดยตรงและนั่นหมายถึงผลกระทบที่เกิดขึ้ นกับ
จํานวนปลาบึกโดยตรงด้วย