nt138 - page 31

22
บึกจําศีลและรั กษาศีลชอบอาศัยในนํ้ าลึกอุณหภูมิประมาณ24–26องศาเซลเซียสที่ มีนํ้ าไหล
ตลอดทั้ งปี ตัวใหญ่สุ ดมี ความยาวได้ถึ ง 3 เมตรหนัก 250-300กิโลกรั ม
อําเภอเชี ยงของจังหวัดเชี ยงราย ถือเป็ นชุมชนริ มฝั่งโขงแห่งเดียวที่ มีประเพณี ล่ าปลาบึก
และเป็ นพื้นที่เพียงแห่ งเดียวซึ่ งมีร่ องนํ้ าตื้นลักษณะเป็ นแก่งหิ นความลึกของนํ้ าได้ระดับง่ายต่ อการ
วางอวนปลาบึ กกับชาวบ้านหาดไคร้จึงมีความสั มพันธ์กันมาอย่างแนบแน่ นตั้งแต่ โบราณ เพราะ
ชาวบ้านส่ วนใหญ่จะประกอบอาชีพการประมงและล่าปลาบึก จนถือว่าเป็ นเทศกาลพื้นบ้าน
ประจําปี ก็ ว่าได้ การจับปลาบึ กถือเป็ นอาชีพเสริ มของชาวบ้านและเป็ นประเพณีที่สื บทอดมาแต่
ครั้ งบรรพบุรุษ
หมู่บ้านหาดไคร้ ตั้ งอยู่ตําบลเวียงอําเภอเชียงของจังหวัดเชี ยงราย อยู่ ในเขตปกครองของ
เทศบาลตําบลเวียงเชี ยงของหมู่ 7 เป็ นหมู่บ้านที่มีชื่ อเสี ยงทางด้านการจับปลาบึกและจะมีเทศกาล
จับปลาบึกเป็ นประจําทุกปี ในช่วงเดือนเมษายน–พฤษภาคมซึ่ งเป็ นช่วงที่ปลาบึกจะว่ายขึ้ นเหนื อ
เพื่อไปวางไข่ ก่อนการจับปลาบึกทุกครั้ งจะมีพิธีการสําคัญที่ต้องทําก่อนการจับนั่นคือ พิธี
บวงสรวงเจ้าพ่อปลาบึก
ตั้งแต่อดี ตกาลมาชาวประมงในเขตบ้านหาดไคร้ ยึดถือการเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติ
โดยสังเกตจากความเปลี่ ยนแปลงของดอกซอมพอ(หางนกยูง) และนกนางนวลซึ่ งเปรียบเสมื อนกับ
ไกด์นําทาง เพราะหากวันใดดอกซอมพอบานเป็ นสีแดงเมื่อไหร่ และนกนางนวลเริ่ มบินโผไป
มา ถือเป็ นสัญญาณของฤดู กาลล่าปลาบึกของชาวบ้านหาดไคร้ ปรากฏการณ์ธรรมชาติเช่ นนี้ จะ
ตรงกับช่ วงกลางเดือนเมษายนถึงกลางเดื อนพฤษภาคมของทุกปี แต่ในปั จจุบันความเชื่อดังกล่าวคง
เริ่ มสู ญหายไป เพราะชาวบ้านจะยึดถือเอาวันที่ 18 เมษายนของทุกปี เป็ นวันแรกของการทําพิธีและ
เปิ ดการล่าอย่างเป็ นทางการ
พิธี กรรมจับปลาบึ กเกิดขึ้ นจากคติ ความเชื่อในผีคุ ้ งนํ้ าหรื อผีวังนํ้ าที่ เรี ยกว่าเจ้าโพ้งและผี
ร่องนํ้ าที่ เรี ยกว่าเจ้าลวงโดยเชื่ อว่าเป็ นเทพเจ้าคุ ้ มครองปลาบึกคติความเชื่ อในผีนางไม้ ที่ เรี ยกว่าแม่
ย่านางโดยถือว่าเป็ นวิญญาณศักดิ์ สิ ทธิ์ คอยอํานวยอวยชัย ในการจับปลาบึ กพิธีกรรมแสดงให้เห็น
ความสัมพันธ์ระหว่างมนุ ษย์กับธรรมชาติ อันประกอบด้วยต้นไม้ แม่นํ้ าและพื้นดินจุดมุ่งหมาย
ของพิธีกรรมเพื่ออ้อนวอนต่อเจ้าโพ้ง เจ้าลวงและแม่ย่านางขอให้ช่ วยเหลือให้การจับปลาบึ ก
ประสบผลสําเร็ จ
พิธีกรรมจับปลาบึ กแบ่งเป็ น3ช่ วงคือพิ ธีกรรมจับปลาบึ กพิธีกรรมปั ดรังควานเรื อและ
พิธีกรรมเซ่ นไหว้แม่ย่านางผู ้ ร่วมพิธีกรรมได้แก่ พรานปลาบึกหมอผู้ ช่ วยหมอ เป็ นผู้นําในการ
ประกอบพิธีกรรมส่วนฤกษ์ยามถือเอา วันที่ 17-18 เมษายนของทุกปี เพราะเป็ นช่วงที่ปลาบึกว่าย
นํ้ าขึ้นมาถึงชุ มชนแห่งนี้