nt142 - page 55

41
ครั้ นพระบาทสมเด็จพระมหิ นทราธิ ราช ทรงเตรี ยมกําลังกองทัพกรุ งศรี อยุธยาให้มีความ
เข้มแข็ง เพื่อให้มีความพร้ อมที่จะต่อสู ้กับพม่า ซึ่ งพระมหาธรรมราชาไม่ ทรงเห็นด้วย และได้ทรง
เสด็ จไปกราบทูลเรื่ องให้พระเจ้าหงสาวดี ทรงทราบ พระเจ้าหงสาวดีทรงทราบจึงทรงโปรดฯ เกล้า
ให้พระมหาธรรมราชาเป็ นเจ้าฟ้ าสองแคว ปกครองหัวเมืองในฐานะเป็ นเมืองประเทศราชของพม่า
ซึ่ งในระหว่างนั้ นสมเด็ จพระมหาจักรพรรดิ ได้ทรงผนวช และเสด็จขึ้ นครองราชกรุ งศรี อยุธยา
ร่ วมกับพระมหินทราธิ ราช ได้เสด็ จมายังเมืองพิษณุ โลกทรงมารับพระวิสุ ทธิกษัตรี ย์ พระราชโอรส
และพระธิ ดาของพระมหาธรรมราชา (ขุนพิเรนทรเทพ)
เมื่ อพระมหาธรรมราชาทรงทราบ ก็แจ้งเหตุการณ์ ไปกรุ งหงสาวดี พระเจ้าบุ เรงนองทรง
ดําริ ว่า สถานการณ์ตอนนี้ เหมาะที่ จะยึดกรุงศรี อยุธยาให้ได้ จึงส่งกองทัพพม่ามาสมทบกับกองทัพ
ของพระมหาธรราราชา และกองทัพหัวเมืองฝ่ ายเหนื อเพื่ อยกไปล้อมกรุ งศรีอยุ ธยา ฝ่ ายอยุ ธยา
สมเด็ จพระมหาจักรพรรดิ ทรงประชวรและสวรรคต สมเด็จพระมหินทราธิ ราชทรงขึ้ นครองราชย์
ต่ อโดยพระองค์ทรงบัญชาการป้ องกันกรุ งศรี อยุ ธยาอย่างเข้มแข็ง ทําให้พม่ าไม่ สามารถเข้าตีได้
พระเจ้าบุเรงนองจึงกล่อมให้พระยาจักรี เป็ นไส้ศึกแล้วปล่ อยให้หนีเข้ากรุ งศรี อยุธยาซึ่ งพระยาจักรี
ได้ดําเนินตามแผน จนในที่ สุ ดกรุงศรี อยุธยา ก็เสี ยแก่พม่าครั้ งแรกในปี พ.ศ. 2112
เมื่ อยึ ดกรุ งศรี อยุ ธยาได้แล้วพระเจ้าบุเรงนองทรงโปรดฯ เกล้า พระมหาธรรมราชาเป็ น
พระมหากษัตริ ย์ทรงพระนามว่า สมเด็ จพระมหาธรรมราชาธิราชครองกรุ งศรี อยุธยาในฐานะเมื อง
ประเทศราชของพม่ า ในระยะนี้ เมื องพิษณุโลก จึงมีฐานะเป็ นเมื องมหาอุปราช และราชธานี ฝ่ าย
เหนื ออีกครั้ งหนึ่ ง ทรงโปรดฯ เกล้าให้พระนเรศวรพระราชโอรสองค์ใหญ่ ไปครองหั วเมืองฝ่ าย
เหนื อโดยประทับอยู่ที่เมื องพิษณุโลก ในปี พ.ศ. 2112
พระนเรศวรทรงปกครองหั วเมืองฝ่ ายเหนือ โดยประทับอยู่ที่เมื องพิษณุ โลกเป็ นระยะเวลา
15 ปี ซึ่ งทําให้เมื องพิษณุโลกเป็ นศู นย์กลางการปกครอง การทหาร มีการฝึ กกําลังพลเพื่อกอบกู้
เอกราชของไทย และสามารถสร้ างความสามัคคี ให้บรรดาหั วเมืองฝ่ ายเหนื อจนมี ความเข้มแข็ง
ด้วยเหตุนี้ จึงทําให้สมเด็จพระนเรศวรทรงประกาศอิสรภาพไม่ขึ้ นต่อพม่า และเมื่อทรงทราบข่ าวว่า
พระเจ้ากรุ งหงสาวดี จะยกกองทัพมาปราบ พระองค์ได้อพยพชาวเมื องพิ ษณุโลกและหัวเมื องฝ่ าย
เหนื อมารวมกันที่ กรุ งศรี อยุธยาเพี ยงแห่ งเดี ยว ในปี พ.ศ. 2127 เพราะกรุ งศรีอยุ ธยาเป็ นชัยภู มิที่
เหมาะสมที่ สุ ด ทําให้เมื องพิษณุโลกและหัวเมืองฝ่ ายเหนือถูกละทิ้งให้เป็ นเมืองร้างถึง 8ปี
หลังจากที่ สมเด็ จพระนเรศวรได้รั บชัยชนะจากการทํายุ ทธหัตถีกับพระหมาอุ ปราชแล้วจึง
ทรงโปรดฯ เกล้า ให้ยกเลิกหัวเมืองฝ่ ายเหนื อและรวมอาณาจักรให้เป็ นอันหนึ่ งอันเดียวกันและเมือง
พิ ษณุโลกนั้ นทรงโปรดให้แต่งตั้งเป็ นเมืองเอก คู ่กับนครศรี ธรรมราชทางใต้ โดยผู้ สํ าเร็ จราชการ
เมื องพิษณุโลกมี ยศเป็ นพระยา แม้ว่าพิษณุ โลกจะมีฐานะเป็ นเมืองเอกก็ตามแต่ พระมหากษัตริ ย์แห่ง